ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੰਤਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਤਪस्वੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੰਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਮਨੁੱਖ, ਅਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਿਛਲੇ ਚਕ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੀ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਦਾ ਦੇ ਧਰਮ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਅਟਲ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ—ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਵਾਕ, ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਪਰ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਵੇਦ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਰ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ, ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ, ਸੰਦੇਹ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਵਭਾਵ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਕਈ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦਿਵਯ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਿਸਚਿਤ ਅਰਥ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਉੱਚਤਮ ਉਚਾਰਣ ਹੈ। ਮੰਤਰ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਸਫਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ, ਬੜੇ ਅਰਥ ਵਾਲਾ, ਬਰਗਦ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਜਾਣਨ ਯੋਗ; ਉਹ ਵੇਦ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਰਵਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ 'ਓਮ' ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਛੇ ਅੱਖਰੀ ਸੁਖਮ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤਿਤ, ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਿੱਧਾ ਵਸਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਸੰਕੇਤਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਸੰਕੇਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕੇਤ-ਸੰਕੇਤਿਤ ਦੀ ਸੰਬੰਧਤਾ ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਵੇਦ ਜਾਂ ਸ਼ੈਵ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਛੇ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰ ਸਦਾ ਮੁੱਖ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਮੰਤਰਾਂ ਜਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਚਤਮ ਮੰਤਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਗਿਆਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਵ ਦੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ, ਸਿੱਧੀ, ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਮੁਕਤੀ-ਗਿਆਨ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਛੰਦ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ। ਬੀਜ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸੁਰ, ਅੱਖਰ, ਹਰ ਅੱਖਰ ਦਾ ਥਾਂ—ਵਾਮਦੇਵ ਇਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਪੰਕਤੀ ਛੰਦ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ, ਇਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ; 'ਨ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰ ਬੀਜ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਵਭਾਵ ਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਣਵ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਜਾਣੋ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋ। ਤੁਾਡਾ ਪ੍ਰਣਵ ਇੱਕ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਦੂਜਾ; ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਣਵ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। 'ਅ', 'ਆ', ਅਤੇ 'ਮ' ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਣਵ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; 'ਉ', 'ਮ', ਅਤੇ 'ਅ' ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਣਵ ਉੱਚਤਮ, ਤ੍ਰੈ-ਮਾਪ ਅਤੇ ਲੰਬਾ ਹੈ; ਓਮਕਾਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਚਿੱਟਾ ਹੈ। ਛੰਦ ਦੇਵੀ ਗਾਯਤਰੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਉਦਾਤਤ ਹਨ, ਦੂਜਾ ਵੀ। ਪੰਜਵਾਂ ਸਵਰਿਤ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਸ਼ਾਧ ਹੈ; 'ਨ' ਅੱਖਰ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਥਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਛੰਦ ਗਾਯਤਰੀ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ; 'ਮ' ਅੱਖਰ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ। ਛੰਦ ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤ੍ਰਿ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇਵਤਾ; 'ਸ਼ਿ' ਅੱਖਰ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ ਰੰਗ, ਥਾਂ ਪੱਛਮ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਪ ਛੰਦ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇਵਤਾ; 'ਵ' ਅੱਖਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੰਗ ਦਾ, ਥਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਬ੍ਰਹਤੀ ਛੰਦ, ਅੰਗਿਰਾ ਰਿਸ਼ੀ; 'ਯ' ਅੱਖਰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ, ਥਾਂ ਉਪਰ ਵੱਲ, ਵਿਰਾਟ। ਛੰਦ ਰਿਸ਼ੀ, ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਕੰਦਾ ਦੇਵਤਾ; ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਨਿਆਸ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਗੁਣੀ ਨਿਆਸ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ, ਅਤੇ ਲਯ ਅਨੁਸਾਰ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਲਈ, ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ: ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਪਾਲਨ। ਤਪਸਵੀ ਲਈ ਲਯ ਨਿਆਸ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਸਿਧੀ ਨਹੀਂ। ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: ਅੰਗਨਿਆਸ, ਕਰਨਿਆਸ, ਅਤੇ ਦੇਹਨਿਆਸ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣੀ ਵੰਡ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ, ਦੱਸਾਂਗਾ; ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨਿਆਸ, ਫਿਰ ਦੇਹਨਿਆਸ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰ ਤੱਕ ਅੰਗਨਿਆਸ ਕਰੋ; ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਨਿਆਸ ਹੈ। ਪੈਰ ਤੋਂ ਸਿਰ ਤੱਕ ਲਯ ਹੈ, ਪਿਆਰੀ; ਹਿਰਦੇ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਗਲੇ 'ਤੇ ਨਿਆਸ ਪਾਲਨ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਸਿਰ ਨੂੰ ਛੁਹ ਕੇ, ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹੋ। ਇਹ ਦੇਹਨਿਆਸ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ; ਸੱਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੱਕ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੱਖਣਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ; ਉਲਟਾ ਲਯ ਹੈ। ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਤੱਕ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੋ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਅੰਗ-ਸਥਾਪਨਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੋ; ਇਹ ਆਮ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਓਮ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।