ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੇ ਫੈਲਾਅ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਾਸ, ਕੌਸ਼ਿਕਾ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰਭੀ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਪਣੀ ਪੁੱਤ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਧੂ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਅਤੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਦੀਆਂ ਵਚਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਾ ਦਾ ਅਵਤਰਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੁਆਰਾ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪਰਮ ਸਤਿਆ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਆਚਾਰਯ ਪੁਲਸਤਯ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਂ ਦੀ ਮਾਪ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ, ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਜੀਵਤਾਂ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ, ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਲਈ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੰਦੀ-ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਪਾਠ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ, ਚਰਿਤਰ ਰਾਹੀਂ ਪੁੱਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਯੋਗ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਯੋਗ ਤੇ ਅਯੋਗ ਪਦਾਰਥ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ, ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜ਼ਾ, ਅਤੇ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਮ੍ਰਿਤ ਲੋਕ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਪੰਜ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਯਜਨ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼, ਸ਼੍ਵੇਤ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤ ਦੇ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਦੇਵਦਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਸ਼ੰਕਰਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸ ਦੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ, ਜਦ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਚਾਲ ਰੋਕ ਲਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਰਮ ਗਿਆਨ, ਹਰੀ ਦਾ ਮਤਸ੍ਯ ਅਵਤਾਰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵਜੋਂ, ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਜੀਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਕਛੁਆ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮਥਨ ਡੰਡਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਜਨਮ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਯਾਦਵ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟਤਾ, ਹਰੀ ਦੇ ਮਾਮਾ, ਹਰੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਰਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਖੋਪੜੀ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਹਰੀ ਦੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵੀ ਕਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੈਨਯ ਪ੍ਰਥੁ ਦੁਆਰਾ ਧਰਤੀ ਦੀ ਖੋਜ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਣਾ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਸੰਘਰਸ਼, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵ ਦਾ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਾਸ, ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸ਼ਾਪ, ਏਰਕਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਗਦਾ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਏਰਕਾ ਘਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕਲਹ ਦਾ ਸੰਹਾਰ, ਲੀਲਾ ਵਜੋਂ, ਵੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਏਰਕਾ ਘਾਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਧਕਾ, ਅਗਨੀ, ਦਕਸ਼, ਇੰਦਰ, ਹਾਥੀ, ਹਿਰਨ, ਮਦਨ, ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਲਾਹਲ ਦੈਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਨਾਕਿਨ ਨੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼, ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਾਯੁਧ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕਰਤਵ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅਚਿੰਤ ਦੇeds ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਅਨੁਭਵ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਅਤੇ ਦੁਵਾਰਾ ਜਨਮਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਮੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਲਿੰਗ ਨਾਮ ਹੈ। ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ੈਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉੱਚਤਮ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ, ਸੁਆਦ, ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ, ਸੁਆਦ, ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਵਾਰਾ ਜਨਮਿਆ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਵੱਡਾ ਤੱਤ, ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁਖਸ਼ਮ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਕਾਰ, ਲਿੰਗ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਸਵੈਭਾਵਿਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਸੱਤ, ਅਠ, ਤੇ ਫਿਰ ਗਿਆਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ, ਸ਼ਿਵ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਤੋਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਅਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਲਿੰਗ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੇ ਰੂਪ, ਇਹ ਉਤਪੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਬੀਜ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ। ਬੀਜ, ਗਰਭ ਅਤੇ ਬੀਜ ਰਹਿਤ; ਬੀਜ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਬੀਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ, ਗਰਭ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿੱਚ, ਸਵੈ-ਨਾਮੀ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਵਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨਾਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਆਤਮਿਕ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।