ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਸਾਜਨਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਆਨ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸੜਨ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਵੱਖਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਅਸਰ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਅੱਗ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੱਥ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸੱਦ ਲੈਣਾ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ, ਚਾਹਵੇਂ ਤਾਂ ਰਾਖ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਦੋ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ, ਉਹ ਅਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਚੌਵੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਇਹ 'ਤੈਜਸ' ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ—ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੈਜਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲੈਣਾ, ਹਲਕਾਪਣ ਜਾਂ ਭਾਰੀਪਣ ਲਿਆਉਣਾ, ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਨੂੰ ਥਾਮਣਾ, ਇਹ ਸਭ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਕੰਪਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਕਾਬੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਚਨਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸਦਾ ਗਤੀ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣਣੀ, ਸਮੂਹਿਕ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਲਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਕੜਨਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਣਾ—ਇਹ 'ਇੰਦ੍ਰ' ਵਰਗੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣਾ ਯੋਗੀ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੈਜਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ, ਸਮੂਹਿਕ ਰਾਜ, ਸਾਰੇ ਰਾਜ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚਨਾ, ਸਰਵੋਚ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਨੋਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ, ਕੱਟਣਾ, ਵੱਧਣਾ, ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ, ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਿਰਮਿਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ, ਵਿਨਾਸ਼, ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ—all ਇਹ ਸਭ 'ਬ੍ਰਹਮਾ' ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਤੱਤ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉੱਚੀ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ, ਜੋ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਵੈਰਾਗਤਾ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਾਂ ਭਯਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਡਿਆਈ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਰਾਗੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਵੈਰਾਗਤਾ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਛੱਡਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਤੱਕ ਹੋਣ, ਛੱਡਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਕੋਇ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉੱਚੀ ਵੈਰਾਗਤਾ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਜਾਂ ਖੇਡ ਵਾਸਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਅਰਥ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਲੋਕ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੱਥਾਵਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਚਲ ਤੱਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸਦੇ ਲਈ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆਂਵਲੇ ਵਰਗੇ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ, ਜਦੋਂ ਇੰਨੀ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ, ਅਣਗਿਣਤ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਮਾਨ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਇੰਦ੍ਰ, ਯਮ, ਅਗਨੀ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਨੀਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਜੋਤ ਅਤੇ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਪਾਤਰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਧਰਮ, ਰਾਜ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਧਰਮੀ, ਸੰਯਮੀ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਚੰਗੇ, ਆਚਾਰਯ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ਿਵਮਈ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਦਯਾਲੂ, ਤਿਆਗੀ, ਵੈਰਾਗੀ, ਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਦਾਨੀ, ਸੰਯਮੀ, ਸੱਚੇ, ਲੋਭ ਰਹਿਤ, ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਅਤੇ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਵੇਦ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵਾਣੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਤਕਰਮੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਅੱਠ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਕਦੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਯਮ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਪਤੀ ਵਿੱਚ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼, ਜਦੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਆਦਿਕ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਚੰਗਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।