ਤੀਸਰੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ (24) ਤੱਤ ਹਨ, ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਬਤੀ (32), ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਚਾਲੀ (40), ਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਗੰਧ, ਸਵਾਦ, ਰੂਪ, ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼—ਇਹ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ੇ ਆਠ-ਆਠ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਪੰਜਵੇਂ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਿਆਲੀ (48), ਛਪਣ (56), ਤੇ ਚੌਂਸਠ (64) ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮੀ ਗੁਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਜਰੀਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਉੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੂਪ-ਸੰਭਾਲ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ—ਮੋਟਾਪਾ, ਛੋਟਾਪਾ, ਬਚਪਨ, ਬੁੜਾਪਾ, ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ—ਵੱਲੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤੱਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਆਠ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨਤਾ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਛਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ, ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਚਾਹੇ, ਲੈ ਤੇ ਭੋਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗੋਲਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਪਾਤਰ ਦੇ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੋਲਾਂ (16) ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਸਰਵੋਤਮ ਜਲ-ਸ਼ਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਸੜਨ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੇ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸੜ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਪਣੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਅਸੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਗ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹੱਥ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਰੂਪ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਦੋ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਤਿੰਨ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ, ਚੌਵੀ (24) ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੈਜਸ (ਅੱਗੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ; ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਚਲਚਲ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੱਸ। ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ, ਤੇ ਭਾਰੀ-ਹਲਕੀ ਹੋਣ, ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਹੈ। ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਟਕਾਉਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਕੰਪਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਮਾਹਰਤਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛਾਂ ਬਿਨਾ ਰਚਨਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤਿ, ਸਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਚਲ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ। ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣਨਾ, ਸਭ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਨਾ, ਸੁਖਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਕੜਨਾ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕਰਨਾ। ਇਹ ਇੰਦ੍ਰ-ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਵਿਦਾ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ। ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕਤਾ, ਸਭ ਰਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚਨਾ, ਮਾਹਰਤਾ, ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਰੂਪ। ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤਿ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਮਨ-ਸਵਭਾਵ, ਕੱਟਣਾ, ਵੱਜਣਾ, ਬਾਂਧਣਾ, ਤੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲਣਾ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਮਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ; ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ, ਵਿਘਟਨ, ਅਧਿਕਾਰ, ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ। ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਵਿਲੱਖਣਤਾ, ਵਿਲੱਖਣ ਰਚਨਾ, ਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ-ਭਾਵ, ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੂਲ ਵੈਸ਼ਣਵ-ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਇਸ ਦੇ ਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਣੁ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ; ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ, ਅਣਗਿਣਤ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ, ਜੋ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਾਂ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਰਾਗੀ ਕਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੈਰਾਗ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਵੈਰਾਗ ਦੁਆਰਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਛੱਡਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਰੁਕਾਵਟਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਵੀ, ਛੱਡ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਭ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਸਭ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਕਤੀ ਸਰਵੋਤਮ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਜਾਂ ਖੇਡ ਲਈ, ਰਿਸ਼ੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕ-ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖਮ ਅਰਥ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ; ਕਦੇ, ਉਹ ਅਰਥ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਲੋਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਕਵਿਤਾ-ਬੰਦ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਤੱਕ, ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆਵਲਾ ਫਲ ਵਾਂਗ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਕੀ ਹੋਰ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਐਸੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਹੋਣ? ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਉਸ ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਅਡੋਲ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਸਭ ਵਸਤਾਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਦਿਵਿਆ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੈਵੀ ਰਥਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਣੁ, ਇੰਦ੍ਰ, ਯਮ, ਅੱਗ, ਵਰੁਣ ਤੇ ਹੋਰ, ਗ੍ਰਹ, ਤਾਰੇ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਨੀਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ; ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਦੀਵੇ ਤੇ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਪਾਤਰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।