ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭਗਤ ਮਹੇਂਦ੍ਰਸ਼ੈਲ ਨਾਮ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਫਲ ਬੇਹੱਦ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਦਰ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਭਗਤ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਭੋਗ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਜਹਿਰ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਸੋਨੇ ਨਾਲ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਨਾਗਰ, ਕੇਸ਼ਰ ਜਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਗੁੰਬਦ, ਮੰਡਪ, ਚੌਰਸ ਜਾਂ ਲੰਬਾ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੁੰਨ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਸੌ ਯੁੱਗ ਲੱਗ ਜਾਣ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਮੰਦਰ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਡਿੱਗ ਪਵੇ, ਟੁੱਟ ਜਾਂਵੇ ਜਾਂ ਚੀਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮੰਦਰ, ਮੰਡਪ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਜਾਂ ਦਰਵਾਜਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੋਟੀ-ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸੁਰਗ ਲੋਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਲੱਕੜ, ਇੱਟ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਨਿਰਮਾਣ ਸਾਰਥਕ, ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਮੰਦਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਝਾੜੂ ਲਾ ਕੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਮਲ ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਝਾੜੂ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਲਈ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਤ ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਦੀ ਲੇਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਲਾਨਾ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅੱਧਾ ਕਰੋਸ਼ ਤੱਕ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਾਪ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ, ਆਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਮਾਪ ਅਸੇਤਿਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣ-ਥਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚੇਲੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚੇਲੇ ਦੇ ਚੇਲੇ ਲਈ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਜਾਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ, ਕੇਦਾਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਾਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਸ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਅਵੰਤੀ, ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਜਾਂ ਵਾਣੀ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਾਨ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ-ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਾਪ, ਮੁਕਤ ਕੇਦਾਰ ਜਾਂ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਪਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਲੰਕ, ਜੰਬੁਕੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼ੁਕਰੇਸ਼ਵਰ, ਗੋਕਰਨ, ਭਾਸਕਰੇਸ਼, ਗੁਹੇਸ਼ਵਰ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਜਾਂ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਸ਼ਿਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਤਪਸਵੀ ਜਾਂ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਜਗਾ ਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕੇ ਭੁੱਖਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ਜਾਨ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁੰਨ, ਉਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਜਾਂ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਫਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ, ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ, ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੋਰ ਵਧੀਆ, ਘਿਉਂ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਿਵ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਹਨ। ਝੀਲਾਂ, ਕੂਆਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੀਰਥ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪ ਹੋਣ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ-ਧਾਮ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਚੋਲਾ ਉਤਾਰ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੂਰ (ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ) ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਗਿਆ...