ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼ ਵਰਨਣ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਪਾਲ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਫੜ ਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਗਤ ਪੂਰੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। “ਓਮ ਨਮੋ ਨੀਲਕੰਠਾਯ” — ਇਹ ਅੱਠ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਜੇ ਕੋਈ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਉਚਾਰਨ ਕਰ ਲੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਚੰਦਨ ਆਦਿਕ ਦੀ ਭੇਟ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭਗਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਲੰਧਰ-ਅੰਤਕ ਦੇਵ, ਜੋ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕਰ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਭਗਤ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤ ਨੇ ਨੇਤਰ-ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਕੁੰਭ ਦੇ ਕੰਵਲ ਚਰਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਖੱਬਾ ਪੈਰ ਠੀਕ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਲੈ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਕੋਹਣੀ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਸੱਪ ਨੂੰ ਘੁੰਘਰੂ ਵਾਲਾ ਕੰਗਣ ਬਣਾਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਧਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਵਿੱਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਇਹ ਸਹੀ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ, ਅਤੇ ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਥੀ ਬਣਾਕੇ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚੀ ਹੋਈ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾਧਰ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ, ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਰਾਨ ਉੱਤੇ ਅੰਬਿਕਾ, ਨਾਲ ਗਣੇਸ਼, ਸਕੰਦਾ, ਜੇਠ, ਸੁੰਦਰ ਦੁৰ্গਾ, ਭਾਸਕਰ ਅਤੇ ਸੋਮ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ, ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਕੌਮਾਰੀ, ਵੈਸ਼ਨਵੀ, ਵਾਰਾਹੀ, ਵਰਦਾ, ਇੰਦਰਾਣੀ, ਚਾਮੁੰਡਾ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਵਿਘਨੇਸ਼ — ਇਹ ਸਭ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੰਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ, ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਲਿੰਗ, ਮਹਾ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਭਗਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਖੇਤਰਪਾਲ, ਪਸ਼ੁਪਤਿਨਾਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਇਹ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭਗਤ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਦੀ ਉਸਨੂੰ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਪਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਭਗਤ, ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਭਗਤ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਉਹ ਘਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਕੋਈ ਭਾਵ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ। ਚਾਹੇ ਕੇਸਰਾ, ਨਗਰਾ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੂਪ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਮੰਦਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ “ਕੈਲਾਸ” ਨਾਮ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਮਹਲ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਿਵ ਲਈ “ਮੰਦਰ” ਨਾਮ ਦਾ ਮੰਦਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਵ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਚਾਹੇ ਉਹ ਉੱਤਮ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਨੀਚ ਹੋਵੇ — ਜਿੱਥੇ ਮਹਲ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ, ਸਭ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਅਪਹੁੰਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਨਚਾਹੇ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਣਪਤਿ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਰਮਾਤਮਾ “ਮੇਰੂ” ਨਾਮ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਭਗਤ ਭਾਵ ਨਾਲ “ਨਿਸ਼ਧ” ਨਾਮ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ “ਹਿਮਾਸ਼ੈਲ” ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਹਿਮਪਹਾੜ ਵਰਗੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਗਣਪਤਿ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ “ਨੀਲਾਦ੍ਰਿਸ਼ਿਖਰ” ਨਾਮ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਵ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਨਵ ਜੋ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ “ਹਿਮਾਸ਼ੈਲ” ਮੰਦਰ ਦੇ ਫਲ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਦੀ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਅਰਾਧਨਾ — ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ, ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਅਤੁੱਟ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।