ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਚਲਦੀ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਚੀਜ਼ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਝ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ: ਗਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਮਾ, ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਆਤਮਾ, ਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਰਵਜ্ঞ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ, ਸੱਤ ਹੱਥਾਂ, ਚਾਰ ਸਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਲੱਖਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸਵਾਰ, ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਨਗਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਨੰਦੀ, ਅੰਬਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਮਾਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਵੱਛਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਗਿਆ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਨਗਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮਪਤੀ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਰਵਜ्ञ ਹਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ, ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿਕ ਜਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸੋਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਯਜ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਦੇਵ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਲ ਸੋ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਲਯ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਨੰਗਾ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਿੱਟਾ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਕਾਲੀ ਤੇ ਘੁੰਗਰਾਲੀ ਜਟਾਂ ਵਾਲੇ, ਖੋਪੜੀ ਧਾਰਕ ਦੇਵ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਅੰਬਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਰੰਗ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਲ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਕੁੰਡਲ, ਸਿੰਘ ਦੀ ਖਾਲ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਦਾ ਪਹਿਨਾਵਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਹਨ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਹੈ, ਖੋਪੜੀ ਉੱਚੀ ਕਰ ਰੱਖੀ ਹੈ, 'ਹੁੰ' ਤੇ 'ਫਟ' ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਾਨ ਰੌਲਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦੀ ਖਾਲ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਸ਼ੰਖ ਵੀ ਫੜ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਹੱਸਦਾ, ਗੂੰਜਦਾ ਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਪੀਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਨੱਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਘਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਲਯ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਲੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਰਮ ਦੇਵ ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੁੱਲ ਹੈ। ਉਹ ਦਾਤਾ ਹੱਥ, ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇ ਹੱਥ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਕਮਲ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਨਰ-ਨਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਤੱਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੋਈ ਸਰਵਜ्ञ ਲਕੁਲੀਸ਼ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਂਦਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਸੌ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਥਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਇੱਛਾ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਮਰ ਲੋਕ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਓਸ ਦੇਵ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਮুদ্রਾ-ਲੰਕਿਤ, ਚੀਤਾ ਦੀ ਚੀਤਾ ਦੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਇਕ ਜਨੇਊ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੋਪੜੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਦਾਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਵਸਾਗਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; "ਓਮ ਨਮੋ ਨੀਲਕੰਠਾਯ"—ਇਹ ਅੱਠ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਚੰਦਨ ਆਦਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਲੰਧਰ-ਅੰਤਕ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ। ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਕਰਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਿਛਲੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਭਗਤ ਵਲੋਂ ਨੇਤ੍ਰ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਿਕੁੰਭ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਖੜਾ। ਦੂਜਾ (ਖੱਬਾ) ਪੈਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲਪੇਟੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਕੋਹਣੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੱਪ ਦੀ ਘੰਟੀਆਂ ਵਾਲੀ ਬਾਂਹ ਬਣਾਈ ਹੋਈ। ਅੰਦਰਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਖੜਾ ਵੇਖਦਾ, ਅਤੇ ਠੀਕ ਰੂਪ ਬਣਾਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ-ਵਿਨਾਸਕ, ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਧਾਰੀ, ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਤੇ ਸੋਮਾ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ...