ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਧੀ ਜਨੋ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ, ਸੁਖਮ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਲਿੰਗਾ ਸਿੱਧਾ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਲਿੰਗਾ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਤ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ’ਤੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ—ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿਰਗੁਣ। ਹੇ ਧਰਮਵਾਨੋ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਵਿਚ ਅਕਾਸ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਅਤੇ ਏਕਤਾ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹਨ। ਸਮਝਣ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਹੈ ਪਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ’ਤੇ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅੰਤਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਜਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਜਾਣੋ; ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ’ਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ। ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਜਾਂ ਉਦਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ’ਤੇ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਨਾ ਦੁੱਖ—ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮਤ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਵਗੁਣੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਬੰਧੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸਿੱਧਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਸਰੂਪ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸਰੂਪ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਕੇਵਲ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਸਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗਾ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਰਵਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੰਸਾਰੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਲੋਕ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਰੰਤਰ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਇਸ ਏਕਤਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਸੱਤਾਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਚਤੁਰਫਲ, ਛੇ-ਕੋਣੀ, ਦਸ-ਸਪੋਕ, ਬਾਰਹ-ਸਪੋਕ, ਸੋਲ੍ਹ-ਸਪੋਕ, ਤੇ ਤਿੰਨ-ਕੋਣੀ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਆਪਣੇ ਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੰਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ ਸੱਤ ਤੇ ਅਸੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਦੋਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ ਜੋ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਭਕਤੀ ਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਯੋਗ ਦੇ ਸਰਵਰੂਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਛੇ-ਕੋਣੀ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਤਿੰਨ-ਕੋਣੀ ਆਕਾਰ ਵਿਚ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ, ਤਿੰਨ-ਸਰੂਪ ਤੇ ਤਿੰਨ-ਅੱਖੀਆਂ ਵਾਲਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਤਮ-ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਸਥਾਪਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੂਰਨ ਫਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਕੰਦਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉੱਚੀ ਆਸਨ ’ਤੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸਕੰਦਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਜੇਕਰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਕਰੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ ਵਿਚ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ, ਗੀਤ ਤੇ ਨਾਚ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾ ਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਿਘਟਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਉਥੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ—ਅਉਮਾ, ਕੌਮਾਰ, ਈਸ਼ਾਨ, ਵੈਸ਼ਣਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜਨਲੋਕ ਤੇ ਮਹਸ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਇੰਦ੍ਰ ਬਣ ਕੇ, ਭੁਵਰ ਲੋਕ ਵਿਚ ਦੇਵੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ, ਇਕ ਪੈਰ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਤੇ ਅਠਾਈ ਕਰੋੜ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਸੋਹਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੇ ਰਚਿਆ। ਪਚੀਸ-ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੱਧਾ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਬੁੱਧੀ ਅਕਲ ਦੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਤੱਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ੇ—ਇਹ ਸਭ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ। ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ, ਗੁਪਤ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪਾਣੀ, ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਅੱਗ, ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਗਲੇ ਤੋਂ ਸੋਮਾ, ਭਰੋਆਂ ਵਿਚੋਂ ਆਤਮਾ, ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੂਹ ਜਗਤ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਵਗਿਆਨ, ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ, ਸੱਤ ਹੱਥਾਂ, ਚਾਰ ਸੀੰਗਾਂ, ਤੇ ਦੋ ਮਸਤਕਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਵਿ਷ਣੁ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਸਤਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਲੱਖਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤਕ ਵੱਡੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨੰਦੀ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵ-ਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ ਵਿਚ, ਘੰਟੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦਿਵਿ-ਨਗਰੀ ’ਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ, ਨੰਦੀ, ਅੰਬਾ ਤੇ ਸਭ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜੋ ਦੇਵ-ਦੇਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰਲੇ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਨਾਚ ਰਹੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦਿਵਿ-ਨਗਰੀ ’ਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਾਲਕ, ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਚਦੇ ਹੋਏ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸਤਜਨੋ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੂਪਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।