ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੋ ਭੀ ਲਿੰਗ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸਥਾਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਕਮਲ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਧਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਸਭ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਿੱਧ ਲੋਕ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਸਾਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਯਕਸ਼, ਦਾਨਵ ਤੇ ਕਿਨਰ—all ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਢੋਲਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਉਹ ਆਲੋਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਪ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸਹੀ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਜਗਤ ਅੰਡ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਦੇ, ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੱਥਰ, ਮਣੀ, ਧਾਤੂ, ਲੱਕੜ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਅਸਥਾਈ ਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਕੰਦ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਚੰਬੇ ਦੀ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਗਾਂ ਦੇ ਦੂਧ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਜਾਂ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ, ਪਰ ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਨਿਰਾਕਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਨਾਦਿ ਪ੍ਰਭੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਇਸ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ, ਅਦਵੈਤ ਤੇ ਅਨਾਸ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਮੁਕਤੀ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਪਾ ਵੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋਗੀ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਕਲਪਿਤ ਰੂਪ ਹਟਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੀਸ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਨਾਭੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਹਨ। ਪਾਤਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ, ਤਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵ ਲਿੰਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਉਪਿੰਦ੍ਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ, ਵੈਸ਼ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਤੋਂ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਕੰਵਲ ਦੀ ਗੁੱਚੀ ਆਦਿ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਹਨ; ਹਵਾ ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਤੋਂ, ਗਤੀ ਸੁਣਨ ਤੋਂ, ਤੇ ਯਾਦ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਪਸਿਆ-ਯੱਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਪਸਿਆ-ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਪ-ਯੱਗ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਪ-ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਿਆਨ-ਯੱਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਧਿਆਨ-ਯੱਗ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਧਿਆਨ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਜਦ ਜੋਗੀ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨ ਤਾ ਵਿਧੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨ ਹੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੀ; ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਵੇਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਰਮ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁਖ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਰਮ, ਅਧਰਮ, ਜਪ ਤੇ ਹੋਮ ਸਦਾ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹਨ। ਉੱਚੀ ਆਨੰਦ-ਸਵਰੂਪ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਨਿਰਭਾਗ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਜਾਣੋ। ਵਿਦਵਾਨ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲਿੰਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ: ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਗ ਸਥੂਲ ਹੈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਖਸ਼ਮ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਥੂਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਅਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਸਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਾਹਰ ਹੀ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਸੁਖਸ਼ਮ, ਨਿਰਮਲ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਲਿੰਗ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਜਾਣਿਆਂ ਲਈ ਸਥੂਲ ਲਿੰਗ ਮਿੱਟੀ, ਲੱਕੜ ਆਦਿ ਤੋਂ ਕਲਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਜੋ ਸੱਚੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ; ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹੈ, ਸਗੁਣ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ। ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਇੱਕੋ ਵੱਖਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੇ ਅਵੱਖਰੇਪਣ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹਨ। ਸਮਝਣ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਇੱਕੋ ਹੈ, ਪਰ ਜਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਜਾਤ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਦੇ ਜਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ; ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੱਖਰੇਪਣ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭ੍ਰਮ ਹੈ। ਇਹੀ ਤੱਤ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨ ਸੁਖ ਸੀ, ਨ ਦੁਖ। ਐਸਾ ਹੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਨਿਰਾਕਾਰ, ਫਿਰ ਸਗੁਣ-ਨਿਰਗੁਣ ਰੂਪ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਸਗੁਣ ਰੂਪ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨੋ।