ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਚਲਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦਾ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਲਿੰਗ ਦੇ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਦੇ ਮਾਦਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁਨੀਆਂ ਚੌਂਤਾਲੀਸ (44) ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵੰਡਾਂ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਲਿੰਗ 'ਪਥਰ-ਜਨਮ' ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ 'ਮਣੀ-ਜਨਮ' ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਜਾ 'ਧਾਤੂ-ਜਨਮ' ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੌਥਾ 'ਕਾਠ-ਜਨਮ' ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਲਾਂ ਵੰਡ ਹੈ। ਪੰਜਵਾਂ 'ਮਿੱਟੀ-ਜਨਮ' ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਛੇਵਾਂ 'ਅਸਥਾਈ' ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਣੀ-ਜਨਮ ਲਿੰਗ ਸੌਭਾਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਥਰ-ਜਨਮ ਲਿੰਗ ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਧਾਤੂ-ਜਨਮ ਲਿੰਗ ਦੌਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਾਠ-ਜਨਮ ਲਿੰਗ ਭੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ-ਜਨਮ ਲਿੰਗ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਥਰ-ਜਨਮ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਧਾਤੂ-ਜਨਮ ਮੱਧਮ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਨੌ ਹਨ; ਆਧਾਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਉਪਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹਾਦੇਵ, ਪ੍ਰਣਵ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਹਨ; ਲਿੰਗ ਦਾ ਚੌਂਕ ਮਹਾਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਅੰਬਿਕਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਪਥਰ-ਜਨਮ, ਮਣੀ-ਜਨਮ, ਧਾਤੂ-ਜਨਮ ਜਾਂ ਕਾਠ-ਜਨਮ ਹੋਵੇ। ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਅਸਥਾਈ ਲਿੰਗ, ਜੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਦੇਵਤਿਆਂ, ਕਮਲ, ਅਗਨਿ, ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ। ਇਸ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਸਿਧ ਲੋਕ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਨਾਗ ਰਾਜਾ, ਯਕਸ਼, ਦੈਤ, ਅਤੇ ਕਿਨਨਰ ਆਦਿ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ੀ ਡੌਲ ਵੱਜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਸਚ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ, ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਥਰ-ਜਨਮ, ਮਣੀ-ਜਨਮ, ਧਾਤੂ-ਜਨਮ, ਕਾਠ-ਜਨਮ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੂਰਾ ਰੂਪ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਕੰਦੇ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਲੋਕ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ; ਪਰ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਨਾਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ। ਕੁਝ, ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਸਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ 'ਗਿਆਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਭੁੱਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਕੁਝ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ, ਵਿਭੇਦ ਰਹਿਤ, ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਸਾਧੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ 'ਗਿਆਨ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਪਾ ਵੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਨਾਲ ਯੋਗੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਾਧੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਕਲਪਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਰ ਹੈ; ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਅਗਨਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ; ਦਿਸਾਵਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਕੰਨ ਹਨ। ਪਾਤਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ, ਤਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ 'ਲਿੰਗ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਭਾਗਵਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਪਿੰਦਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ, ਖਤਰੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ, ਵੈਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਕਮਲ ਆਦਿ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਹਨ; ਹਵਾ ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਤੋਂ, ਚਲਣ ਸੁਣਨ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਯਾਦ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਕਰਮ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਪ-ਯਜਨਾ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਪ-ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਪ-ਯਜਨਾ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਪ-ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਿਆਨ-ਯਜਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਧਿਆਨ-ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਧਿਆਨ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੋਗੀ, ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਉਸ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧਿਆਨ-ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਜਾਂ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਭੇਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਰਮ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਰਮ, ਅਧਰਮ, ਜਪ, ਹੋਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹਨ। ਲਿੰਗ, ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਆਨੰਦ ਦਾ ਰੂਪ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁਭ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅੰਗ ਰਹਿਤ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਿੰਗ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ: ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ; ਵਧੀਆ ਸਾਧੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਗ ਸਥੂਲ ਹੈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਖਮ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਧੀ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਥੂਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਅਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਧਿਆਨ ਲਈ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲਿੰਗ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਉਹ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਕੁਝ ਬਾਹਰਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।