ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਅਤੇ ਵਿ਷्णੂ ਦਾ ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ ਕਿ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ, ਸਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਾਟਾ, ਮਹਾ ਦੋਸ਼, ਮੋਹ ਅਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾਯੋਗ ਭਗਵਾਨ ਭਵ ਦੇ ਭਗਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਭਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਛੂਹ ਸਕਦਾ।" "ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲ, ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣੇ, ਸੁੰਦਰ ਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿੰਨੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਉਤਨੀ ਦੌਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੋਗ ਅਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਦੀ ਰਾਜਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਮਾਰੇਆ, ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਮੇਰਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਅਪਣਾਇਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਦੇਹਾਂ 'ਤੇ ਭਸਮ ਲਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿੰਗ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ। ਵਿ਷्णੂ ਨੇ ਨੀਲੇ ਰਤਨ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਲਾਲ ਰਤਨ ਦੇ, ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ, ਵਾਸੂਆਂ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਧਾਤੂ ਦੇ, ਵਾਯੂ ਨੇ ਹਰਤਾਲ ਦੇ, ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ, ਵਰਨ ਨੇ ਸਫੈਦ ਬਿਲੌਰ ਦੇ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੇ ਤਾਮਬੇ ਦੇ, ਸੋਮਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਮੋਤੀ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਅਨੰਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਲਾਲ ਮੂੰਗੇ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਵੀ ਲੋਹੇ ਦੇ, ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ, ਗਣਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ, ਚਾਮੁੰਡਾ ਨੇ ਰੇਤ ਦੇ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਨੈਰਿਤੀ ਨੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ, ਯਮ ਨੇ ਪੰਨਾ ਦੇ, ਨੀਲ ਆਦਿ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੇ ਸੁਤਲੀ ਦੀ ਭਸਮ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਰੁੱਖ ਦੇ ਲਿੰਗ, ਗੁਹਾ ਨੇ ਗੋਬਰ ਦੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਵਾਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ, ਮਨੋਨਮਨੀ ਨੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲਿੰਗ, ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਮਣੀ ਦੇ ਬਣੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਰੁਦ੍ਰ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਆਲਤਾਰ ਸਮੇਤ, ਮੈਦਿਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਭਯਾਨਕ ਲਿੰਗ, ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਘੀ ਦੀ ਹੋਮ ਸਮੇਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਦਹੀਂ ਦੇ ਬਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਸੀਸੇ ਦੇ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਯੋਗ ਅਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਆਖ਼ਿਰ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਤ ਅਤੇ ਅਚਲ—ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਲਿੰਗ ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੌਂਤਾਲੀ (44) ਉਪਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਪੱਥਰ ਜਨਮ ਲਿੰਗ, ਚਾਰ ਭੇਦ ਵਾਲਾ; ਦੂਜਾ ਰਤਨ ਜਨਮ, ਸੱਤ ਭੇਦ ਵਾਲਾ; ਤੀਜਾ ਧਾਤੂ ਜਨਮ, ਅੱਠ ਭੇਦ; ਚੌਥਾ ਲੱਕੜ ਜਨਮ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭੇਦ; ਪੰਜਵਾਂ ਮਿੱਟੀ ਜਨਮ, ਦੋ ਭੇਦ; ਛੇਵਾਂ ਅਸਥਾਈ ਲਿੰਗ, ਸੱਤ ਭੇਦਾਂ ਵਾਲਾ। ਰਤਨ ਜਨਮ ਲਿੰਗ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੱਥਰ ਜਨਮ ਸਭ ਸਿਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ, ਧਾਤੂ ਜਨਮ ਲਿੰਗ ਧਨ ਦਿੰਦਾ, ਲੱਕੜ ਜਨਮ ਭੋਗ ਦਿੰਦਾ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲਿੰਗ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਜਨਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਧਾਤੂ ਜਨਮ ਮੱਧਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਨੌ ਮੁੱਖ ਹਨ—ਜਿਸ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿ਷्णੂ, ਤੇ ਉੱਪਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਪ੍ਰਣਵ, ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਨਾਮਕ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਦਾ ਆਲਤਾਰ ਮਹਾਦੇਵੀ ਹੈ, ਤ੍ਰੈ-ਰੂਪ ਅੰਬਿਕਾ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਲਿੰਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਤ ਦਾ ਹੋਵੇ—ਪੱਥਰ, ਰਤਨ, ਧਾਤੂ, ਲੱਕੜ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਅਸਥਾਈ—ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਐਸਾ ਉੱਤਮ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਅੰਤਰિક્ષ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਪ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਿੰਗ ਦੀ ਠੀਕ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਨਿਰਭੀਕ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਪੱਥਰ, ਰਤਨ, ਧਾਤੂ, ਲੱਕੜ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਅਸਥਾਈ ਲਿੰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਮਾਸ ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦਾਰ ਚੰਬੇਲੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਲੋਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਵਿਅਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ, ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਸਭ ਮਾਨਵਾਂ ਲਈ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ, ਪਰ ਜੋਗੀ ਮਾਤ੍ਰ ਲਈ ਉਹ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਾਕਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਜਨਮਾ, ਅਨੰਤ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਰੂਪਧਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਏ? ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।