ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਸਾਧਕ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਸਮਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਅਕੰਡਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸਰੂਪ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਸਮਤਾ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਪ ਸੱਤ ਬਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਅਵਸਥਾ ਬਾਰਾਂ ਮਾਪਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਇਹ ਲਹਿਰ ਬਾਰਾਂ ਪੜਾਵਾਂ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਸਾਧਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕੁਝ ਜਲਦੀ ਹੀ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਲੱਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਰੋਗ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਘਾਟ, ਅਣਜਾਣਤਾ, ਭਟਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਾਸਾ, ਅਣਉਚਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਅਯੋਗਤਾ ਤੇ ਉਚਿਤ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਦਸ ਵੱਡੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਆਲੱਸ, ਅਕਿਰਿਆ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਭਾਰੀਅਤ। ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਸੰਤੁਲਨ ਤੋਂ ਰੋਗ, ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗ, ਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ—ਜੋ ਕਿ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਉਪਾਏਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਜਦੋਂ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਛੂਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਦੇਹ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਮਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਅ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਗੁਰੂ, ਗਿਆਨ, ਚਲਣ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੰਨਤਾ ਦੀ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਪਨੇ ਨਾ ਸਮਝਣ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਤੀਜਾ ਹੈ, ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਹਨ। ਮਨ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਇੱਛਾ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਾਸਾ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਵੈਰਾਗਤਾ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਰਾਸਾ ਅੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਨ-ਮਨ (ਦੁਰਮਨਸ) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਿਰਾਸਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਨ-ਮਨ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ-ਵਿਚਾਰੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਭਟਕਣਾ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਯੋਗੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਰੋਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਸਿੱਧੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਬੋਧ (ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਹੈ, ਦੂਜੀ ਸੁਣਨਾ, ਤੀਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਚੌਥੀ ਵਿਜ਼ਨ, ਪੰਜਵੀਂ ਸੁਆਦ, ਅਤੇ ਛੇਵੀਂ ਸਪਰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਅਲੌਕਿਕ ਗੁਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਬੋਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੋਧ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੁੱਖਮ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੁਰਾਣਾ, ਦੂਰ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਹੋਵੇ। ਗਿਆਨ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ, ਪ੍ਰਬੋਧ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਹਰ ਇਕ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ, ਲੰਮੇ ਜਾਂ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵੇਖਣ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਜਤਨ ਦੇ ਵਿਜ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ-ਸੁਆਦ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਜਤਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ, ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਯੋਗੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਤੱਕ, ਦੇਵ-ਗੰਧ ਦੀ ਮਹਿਕ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਚੌਂਸਠ ਗੁਣ ਸਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਣ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਸੁਰੀ, ਭੌਤਿਕ ਜਾਂ ਜਲ-ਤੱਤ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇ। ਯਕਸ਼ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅੱਗੀ ਤੱਤ ਵੱਧਦਾ ਹੈ, ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਯੁ ਤੱਤ, ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਤ, ਅਤੇ ਸੋਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨ ਤੱਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਗਿਆਨ। ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਰੂਪ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਂ, ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ, ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਬਤੀ, ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਚਾਲੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਗੰਧ, ਸੁਆਦ, ਰੂਪ, ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼—ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਠ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੌ ਯਗਿਆਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਠਤਾਲੀ, ਛਪੰਜ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੌਂਸਠ ਬ੍ਰਹਮ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਤੱਕ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੀ ਰਾਹੀਂ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਯੋਗੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਸਥੂਲਤਾ, ਛੋਟਾਪਣ, ਬਚਪਨ, ਬੁੱਢਾਪਾ, ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ—ਇਹ ਚਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਧਰਤੀ ਤੱਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਸੁਗੰਧੀ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਵੇ, ਇੰਝ ਹੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਪੀ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਦੇ। ਜਿਸ ਥਾਂ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚੀਜ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੈ ਕੇ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ, ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਪਾਤਰ ਦੇ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਤੱਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਉੱਚੀ ਜਲ-ਸ਼ਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਧਿਆਨ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।