ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵਿਧੰਸ ਲਈ, ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਰੇ ਭੂਤਗਣਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥ ‘ਤੇ ਮਹੇਂਦਰ ਵਾਂਗ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਾ, ਨੰਗਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ; ਮਹਾਕੇਸ਼ਾ; ਮਹਾਜ਼ਵਰਾ; ਸੋਮਵੱਲੀ; ਸਵਰਨਾ; ਸੋਮਪਾ; ਅਤੇ ਸੇਨਕਾ ਵੀ ਸਨ। ਫਿਰ ਸੋਮਧ੍ਰਿਕ, ਸੂਰਿਆਵਾਚ, ਸੂਰਿਆਪੇਸ਼ਣਕ, ਸੂਰਿਆਕਸ਼, ਸੂਰੀਨਾਮਾ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਸੁੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਕੁਡਾ, ਕਕੁਦੰਤਾ, ਕੰਪਨਾ, ਪ੍ਰਕੰਪਨਾ, ਇੰਦਰ, ਇੰਦ੍ਰਜਯ, ਮਹਾਭੀਰ ਤੇ ਭੀਮਕਾ ਆਦਿ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਥੇ ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭੂਤਗਣ ਵੀ ਸਨ—ਕੋਈ ਸੌ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਕੋਈ ਪੰਜ ਅੱਖਾਂ, ਕੋਈ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ; ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲਾ, ਯਮ ਦੀ ਜੀਭ ਵਾਲਾ, ਸੌ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਗਲ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਗਲ੍ਹ ‘ਤੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ। ਦੋ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ, ਪੰਜ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ, ਮੂੰਡਾ ਹੋਇਆ, ਅੱਧਾ ਮੂੰਡਾ, ਲੰਮਾ, ਭੂਤ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ—ਇਹ ਸਭ ਰੂਪ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਅੰਗਾਰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਢਿੱਲਾ, ਢਿੱਲੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਪੈਰਾਂ ‘ਚ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮਾ, ਮੰਗਲ ਵਰਗਾ, ਬਕਰੀ, ਘੋੜੇ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਤੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ, ਸੋਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ, ਵਧੇਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ। ਤਿੰਤੀਹ ਦੇਵਤੇ, ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਸੌ, ਤੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਏ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਭੂਤਗਣਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵੀ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਛੇ ਚਲੀਆਂ। ਇਸ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਰਥ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ, ਨਿਰਮਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਗਿਰਿਜਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਗੌਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਦੀ ਰੂਪ, ਭਾਵਾ ਦੀ ਹੀ ਉਰਜਾ ਵਾਂਗ ਖੜੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਭਗਾ ਦੇਵੀ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਾਨੀ ਵਾਲੀ ਚਾਮਰ ਲੈ ਕੇ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੁਨਹਿਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਦੀ ਰੂਪ, ਰਾਖ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਪ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਲੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੋਹਣੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਉੱਚੇ ਚਟੇ ਵਾਲਾ, ਰਤਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨ ਚਕ੍ਰਾ ਵਾਂਗ, ਪਰਮਪੁਰਖ ਦਾ ਚਾਟਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚੀਰ ਲਟਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਛਤਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਤਨ ਮੰਡਿਤ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਝਲਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅੱਗ, ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ। ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਇਕ ਆਲੇ ਵਿਚ ਹੀ, ਸਾਰੇ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਲਈ ਨਾ ਰਥ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਨਾ ਤੀਰ ਦੀ, ਨਾ ਸੈਨਾ ਦੀ, ਨਾ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ। ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ ਆਸ਼ਚਰਜ ਕਰਦੇ, “ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਵਿਦਯਾ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਡ ਹੀ ਹੈ।” ਉਹ ਸਾਰਾ ਭਾਰ, ਕੇਵਲ ਖੇਡ ਵਾਂਗ, ਪਿਨਾਕੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਨੰਦੀ ਤੇ ਨੰਦੀਗਣਾਂ, ਗਣੇਸ਼ ਤੇ ਗਣਾਂ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਰੂ ਦੀ ਅੱਠ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੀ ਰਥ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਰ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਜਿਆਂ, ਸੈਨਾਵਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਹੋਰ ਦੈਵੀ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਿਆ, ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤਰ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਇਕ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹर्ष ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸ਼ਟਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਭਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਦੇ ਵਿਧੰਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਮਾ ਪਤੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਖੇਡ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਕੰਮ ਠੀਕ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਦੇਵਤੇ ਧਰਮੀ ਹਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਪੀ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਇਹ ਖੇਡ ਛੱਡ ਦੇਵੋ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰਥ, ਧਵਜ, ਤੀਰ, ਸੈਨਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆਵੇ, ਦੇਵਤੇ ਹਜੇ ਇੱਥੇ ਹੋਣ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੋ। ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਾੜ ਦਿਓ।” ਤਦ ਸਭ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਤਾਕਿਆ। ਉਸੀ ਪਲ, ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਸੋਮ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਕਾਲ, ਅੱਗ ਤੇ ਵਾਯੂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਤੀਰ ‘ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਏ, ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਡੀ ਖਾਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਤੀਰ ਛੱਡੋ।” ਤਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿਧੰਸਕ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਤ ਨੂੰ ਪੂੰਝਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੀਰ ਕੰਨ ਤਕ ਤਾਣਿਆ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਸੀ ਪਲ, ਤੀਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਗਿਆ।