ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੀ ਮਨਚਾਹੀ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਓਹਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਅਕਾਸ਼ੀ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਨੰਦੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਸੁਗੰਧਤ ਪੂਜਾ ਪਦਾਰਥ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਨੰਦੀ ਉੱਤੇ ਵਰਸਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਨੰਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਚਮਕਣ ਲੱਗੀ। ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਭਵ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਸੁਗੰਧਤ ਜਲ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਓਥੇ ਬੈਲ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਕਾਸ਼ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੰਦੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਬੈਲ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ, ਉਪਿੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਹਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਇਕ ਹੋਰ ਰੂਦ੍ਰ ਵਜੋਂ, ਨੰਦੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਰੂਦ੍ਰ ਦੇ ਭਗਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੂਦ੍ਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਜੋ ਰੂਦ੍ਰ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਭਿਆਨਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਾ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਸਰਾ ਹੋ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਵਜਰਧਾਰੀ, ਗਰਜਦੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਜਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ, ਵਜਰ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵਜਰਧਾਰੀ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰੂਦ੍ਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੂਦ੍ਰ ਦਾ ਲੋਕ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਰੂਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਰੂਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਰੂਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਨੂੰ, ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਕੋਮਲ ਰੂਦ੍ਰ ਭਗਤ ਨੂੰ, ਨਮਸਕਾਰ।" ਫਿਰ ਗਣਾਂ ਦੇ ਆਗੂ, ਸ਼ਿਵ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਰਥ, ਸਾਰਥੀ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤੀਰ ਬਾਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। "ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਪੂਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਯਤਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕੰਮ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰਥ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ, ਰੂਦ੍ਰ ਲਈ, ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਣ ਵਾਲਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਰਥ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲਏ ਹੋਇਆ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਤੇ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਰਥ ਦਾ ਸੱਜਾ ਪਹੀਯਾ ਸੂਰਜ ਸੀ, ਖੱਬਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ; ਸੱਜੇ ਪਹੀਏ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਤੀਲੀਆਂ, ਖੱਬੇ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹੀਯਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਬਾਰਾਂ ਆਦਿੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਤੀਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਖੱਬੇ ਪਹੀਏ 'ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਸਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਖੱਬੇ ਪਹੀਏ ਨੂੰ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਪਹੀਏ ਦੇ ਗੇੜ ਹਨ। ਰਥ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕਮਲ ਹੈ, ਮੰਦਰਾਚਲ ਰਥ ਦਾ ਧੜ, ਪੱਛਮੀ ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜ ਦੋਵੇਂ ਧੁਰੇ ਹਨ। ਰਥ ਦੀ ਨੀਵ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਕੇਸਰ ਪਹਾੜ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹਨ, ਸਮਾਂ (ਵਰ੍ਹਾ) ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਅਯਨ (ਉੱਤਰਾਏਣ-ਦੱਖਣਾਏਣ) ਪਹੀਏ ਦੀ ਗੰਢ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਬੰਧੁਰਾ ਹਨ, ਤੀਲੀਆਂ ਕਲਾ ਹਨ, ਵੰਡਾਂ ਕਾਠਾ ਹਨ, ਪੀਵੇਂ ਧੁਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਲਕਾਂ ਭਾਲਾ ਹਨ। ਪਲ, ਨਿਮਿਸ਼, ਲਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗ ਹਨ। ਅਕਾਸ਼ ਉਸ ਦੀ ਛਤਰੀ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੋਖ ਦੋ ਝੰਡੇ ਹਨ। ਧਰਮ, ਵੈਰਾਗ, ਤੇ ਦੰਡ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਾਠੀਆਂ ਹਨ, ਯਜਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਦੇ ਹਨ, ਹੋਮ ਪਦਾਰਥ ਜੋੜ ਹਨ, ਪੰਜਾਹ ਅੱਗਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਹਨ। ਯੁਗ ਦੇ ਦੋ ਅੰਤ ਧਰਮ ਤੇ ਕਾਮ ਹਨ, ਮੂਲ (ਅਵ੍ਯਕਤ) ਦਿਸ਼ਾ-ਸੂਚਕ ਲਾਠੀ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਬਾਂਸ ਹੈ। ਅਹੰਕਾਰ ਕੋਣ ਹੈ, ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਲੰਕਾਰ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਗਤੀ ਰਥ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਹੈ, ਵੇਦ ਘੋੜੇ ਹਨ, ਅੰਗ ਅਲੰਕਾਰ ਹਨ, ਛੇ ਉਪਵੇਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਣ, ਨਿਆਯ, ਮੀਮਾਂਸਾ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦਿ ਰਥ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਲਕੜੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਿਤ ਹਨ। ਮੰਤ੍ਰ ਘੰਟੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਖਰ ਪੈਰ ਹਨ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਅਸੀਮ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਫਣੀ ਸੱਜੀ ਹੋਈ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਉਪਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਹਨ, ਕਮਲ ਤੇ ਹੋਰ ਸੋਨੇ-ਮੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਝੰਡੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਚਾਰ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਰਥ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਹਨ, ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਨਾਰੀ ਰੂਪ, ਚਾਮਰ ਹਿਲਾਉਂਦੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਖੜੀਆਂ, ਰਥ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਤ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਰਥੀ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅੰਕੁਸ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਓੰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰਥ ਦੀ ਸੀੜੀ ਹੈ। ਮਨ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਪਹਾੜ ਅਤਿ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਹਾੜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨੱਕਾਂ ਹਨ। ਤਲ, ਕਪੋਟ, ਕਾਪੋਟ ਆਦਿ ਪਾਤਾਲ ਵਾਸੀ ਹਨ; ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਵੱਡੀ ਛਤਰੀ ਹੈ, ਮੰਦਰ ਬਾਜੂ ਦੀ ਢੋਲ ਹੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਨਾਥ (ਹਿਮਾਲਾ) ਧਨੁਸ਼ ਹੈ, ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰੀ ਨਾਗਰਾਜ ਹੈ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਤ ਜਾਂ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਡੋਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਘੰਟੀ ਸਰਸਵਤੀ ਮਾਤਾ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਤੀਰ ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹਨ, ਤੇ ਤੀਰ ਦੀ ਨੋਕ ਸੋਮ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ) ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਰੂਦ੍ਰ ਲਈ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਅਕਾਸ਼ੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਵਿਲੱਖਣ ਰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਲੀਲਾ ਹੋਣੀ ਸੀ।