ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਨਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਘਰ, ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਪਤਨ, ਫਿਰ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਲਾਸ ਪರ್ವਤ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਮਾਪ, ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਂ ਭਵ ਦੇ ਘਟਨਾ-ਚੱਕਰ, ਸਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਅਤੇ ਅਰਧਚੰਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ, ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭੋਗ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਭਯ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਸ਼ਾਪ, ਰੁਦ੍ਰ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਵੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਣ ਆਦਿ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਮਨ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਅਤੇ ਦਧੀਚੀ ਤੇ ਉਪਿੰਦ੍ਰ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਨੰਦੀ ਦੇ ਜਨਮ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਇਕ ਸਚੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ, ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਸਨਿਆਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਵਸੀਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਵਸੀਠ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਾਸ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੀ ਦੁਸਟਤਾ, ਅਤੇ ਸੁਰਭੀ ਦੀ ਬੰਧਨ ਕਥਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਸੀਠ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁੱਖ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੀ ਵਿਲਾਪ, ਵਧੂ ਦਾ ਭੇਜਣਾ ਅਤੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਬਚਨ ਵੀ ਕਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਾਰਾਸ਼ਰ, ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ ਦਾ ਅਵਤਰਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਤੱਤ, ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਪੂਲਸਤਿਆ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਪ, ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ, ਚਮਕਦਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗਮਨ, ਜੀਵਤਾਂ ਲਈ ਅੰਤਯੇਸ਼ਟੀ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਨੰਦੀ-ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਪਾਠ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਰਜੋ-ਧਾਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਅਤੇ ਵਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਭੋਗ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਹਰ ਵਰਣ ਲਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਯੋਗ ਅਤੇ ਅਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ, ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜ਼ਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਦਾਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਯਮਪੁਰੀ, ਪੰਚ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਾ ਸੰਘਾਰ, ਸ਼ਵੇਤ ਦਾ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ, ਅਤੇ ਸ਼ਵੇਤ ਲਈ ਕਾਲ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਦੇਵਦਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਅਤੇ ਸਨਿਆਸ ਦੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦ ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਦੀ ਚਾਲ ਰੋਕ ਲਈ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਰਮ ਗਿਆਨ, ਹਰੀ ਦੇ ਮੱਛ ਅਵਤਾਰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣਾ, ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਦਿਵਿਆ ਲੀਲਾ ਵਜੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਜੀਸ਼ਨੁ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਵਲੋਂ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਕੱਛੁਅ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਜਨਮ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਯਾਦਵ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਬਲੀ ਹਰੀ ਦੇ ਮਾਮਾ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਦੀ ਦੁਸਟਤਾ, ਹਰੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਵੈਸ਼ਣਵ ਖੋਪੜੀ ਤੋਂ ਨਰ ਦਾ ਜਨਮ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਹਰੀ ਵਲੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਨਯ ਪ੍ਰਿਥੁ ਵਲੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵਲੋਂ ਮਿਲੇ ਸ਼ਾਪ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵ ਦਾ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਾਸ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਲੇ ਲਈ ਦੁਰਵਾਸਾ ਵਲੋਂ ਹਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹਨ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਸ਼ਾਪ, ਏਰਕਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਗਦਾ ਦਾ ਜਨਮ, ਅਤੇ ਏਰਕਾ ਘਾਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਗੜਣਾ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਕਲਾਨ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਦਿਵਿਆ ਲੀਲਾ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਏਰਕਾ ਘਾਹ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗਤੀ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੁਰਾਤਨ ਅੰਧਕ, ਅਗਨੀ, ਦਕ੍ਸ਼, ਇੰਦਰ, ਹਾਥੀ, ਹਿਰਣ, ਮਦਨ, ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਲਾਹਲ ਦੈਤ ਦੇ ਪਿਨਾਕੀਨ ਵਲੋਂ ਉਪਹਾਸ, ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ, ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਵਲੋਂ ਵਾਰਾਯੁਧ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਕਰਤਬ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਹਰੀ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਲੋਕ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਅਤੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ, ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਸਮਝ ਕੇ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।