ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੇ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਰਦਾਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਮਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਨ ਨਗਰ ਬਣਾਏ। ਇੱਕ ਨਗਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਦੂਜਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿਚ ਸੀ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਰ ਨਗਰ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿਚ ਸੋ ਯੋਜਨ ਦਾ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਦਾ ਨਗਰ ਤਾਰਕਾਖ਼ਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਚਾਂਦੀ ਵਾਲਾ ਕਮਲਾਖ਼ਸ਼ਾ ਨੂੰ ਤੇ ਲੋਹਾ ਵਾਲਾ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਤੇ ਅਟੱਲ ਕਿਲੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ। ਇਥੇ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀ, ਵਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮਾਇਆ ਨੇ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਲ ਬਣਾਏ ਤੇ ਉਥੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ “ਤ੍ਰਿਪੁਰ” ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਜਗਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਗਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ, ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਤਿੰਨੋ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਨਗਰ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਗੁੰਜਦੇ, ਸੁੰਦਰ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਮਹਲ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਬੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉੱਚੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨਗਰ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਹਰ ਨਗਰ ਵੱਖਰਾ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸੀ। ਉਥੇ ਦੇਵੀਆਂ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਵੱਸਦੇ, ਅਤੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗਨੀਆਂ ਜਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਕੁਆਂ, ਪੋਖਰ, ਵੱਡੇ ਤਲਾਬ ਤੇ ਲੰਮੇ ਜਲ-ਸਰੋਵਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਘੋੜੇ ਘੁੰਮਦੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰਥ, ਵਿਲੱਖਣ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ, ਖੇਡਣ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਵੈਦਿਕ ਪਾਠ-ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਸਨ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਸੋਚਣ ਵਿਚ ਵੀ ਅਟੱਲ ਸਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਗਤਿਨੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ; ਜੇਕਰ ਉਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ, ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਦਾ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਡਿੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ, ਸਾਂਡ-ਵਾਂਗ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਸਦਾ ਭੁੱਖੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਕਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਕੁਝ ਕੁਬੜੇ ਤੇ ਕੁਝ ਨਾਟੇ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ, ਨੀਲੇ ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਮੇਰੂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀਆਂ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਯੋਧੇ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਹੋਏ ਤੇ ਤਿਆਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਨਗਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ ਸੂਰਜ, ਪਵਨ ਤੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਬਲਵਾਨ, ਅਡਿੱਗ ਤੇ ਵੀਰ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਗਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰੁੱਖ ਸੜ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਹਰਿ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਇਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਣ ਅਦੁੱਤੀ ਸੀ। ਮਹਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ, “ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ?”। ਫਿਰ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਯਜਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਨੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਯਜਨ ਦਾ ਭੋਗੀ, ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆ, ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਤਿੰਨ ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਸਕੇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਤਾਕਤ ਪਰਗਟ ਹੋਵੇ।” ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਜੈਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਯਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ। ਫਿਰ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਜੋ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਜੇ ਕੋਈ ਅਨਿਆਏ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ, ਸਾੜੇ ਜਾਂ ਖਾ ਲਏ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਪਾਪੀ ਨਹੀਂ, ਉਹਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕੇਵਲ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਦੇਵਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?” “ਅਸੁਰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਮੈਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤਿਆ, ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੂਜਨਯੋਗ, ਸਭ ਕੁਝ ਥੰਭਣ ਵਾਲਾ, ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।” “ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਖੇਲ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਦੇਵਤੇ ਦੇਵਤਾਪਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਯਜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡਿੱਗ ਹਨ, ਵੇਦ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ।” “ਤ੍ਰਿਪੁਰ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਹਰਿ ਨੇ ਯਜਨ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੰਘ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ।