ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਦਿ ਕਾਲ ਵਿਚ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਇਛਾ ਨਾਲ ਅਗਨਿ ਵਾਂਗੂ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਅਰਧ-ਨਾਰੀ, ਅਰਧ-ਪੁਰਖ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ—ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨਾਰੀ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੁਰਖ। ਪਰਮੇਸ਼्वर ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਅੰਗ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪ ਧਾਰੇ, ਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਨੇ, ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਅਰਧ-ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵੱਖਰਾ ਅਸਥਿਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਮਹਾਦੇਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਉਲੇਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹੀ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਤੀ ਹੋਈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਦੱਖ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਲਈ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡ ਲੈ—ਤੈਡਾ ਸੱਜਾ ਪਾਸਾ ਚਿੱਟਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਖੱਬਾ ਪਾਸਾ ਕਾਲਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਚਿੱਟੀ ਤੇ ਕਾਲੀ, ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਨਾਮ ਹਨ: ਸ੍ਵਾਹਾ, ਸ੍ਵਧਾ, ਮਹਾਵਿਦਿਆ, ਮੈਧਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਸਤੀ, ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀ, ਵਿਦਿਆ, ਇਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ, ਕਰਿਆਤਮਿਕਾ, ਅਪਰਣਾ, ਏਕਪਰਣਾ, ਏਕਪਾਟਲਾ, ਉਮਾ, ਹੈਮਵਤੀ, ਕਲਿਆਣੀ, ਏਕਮਾਤ੍ਰਿਕਾ, ਖ਼ਿਆਤੀ, ਪ੍ਰਜ੍ਨਾ, ਗੌਰੀ, ਗਣਾਂਬਿਕਾ, ਮਹਾਦੇਵੀ, ਨੰਦਿਨੀ, ਜਾਤਵੇਦਸੀ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਆਜ੍ਨਾ, ਆਵੇਸ਼ਨੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਤਾਮਸੀ, ਸਾਤ੍ਵਿਕੀ, ਸ਼ਿਵਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਵਿਕ੍ਰਿਤਾ, ਰੌਦ੍ਰੀ, ਦੁਰਗਾ, ਭਦ੍ਰਾ, ਪ੍ਰਮਾਥਿਨੀ, ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ, ਮਹਾਮਾਇਆ, ਰੇਵਤੀ, ਭੂਤਨਾਇਕਾ, ਗੌਤਮੀ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਆਰਿਆ, ਚੰਡੀ, ਕਾਟਯਾਨੀ, ਸਤੀ, ਕੁਮਾਰੀ, ਯਾਦਵੀ, ਦੇਵੀ, ਵਰਦਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਪਿੰਗਲਾ। ਉਹ ਯਜਨੀਆ ਕੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਵਾਹਕ ਹੈ, ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਣੀ ਹੈ, ਮਹਿੰਦਰ ਤੇ ਉਪਿੰਦਰ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਜੈ, ਬਹੁ-ਬਾਂਹੀ, ਨਿਰਭੀਕ, ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਸ਼ੁੰਭ ਆਦਿ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਘਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਮਰਦਿਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਂਧਯਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਵਡਿਆਈ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੇਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ, ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਘਰ, ਜਲ ਜਾਂ ਸਥਲ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਨਾਮ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਲਏ ਜਾਂ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਦਰਿੰਦਿਆਂ, ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਗ੍ਰਹ, ਜਾਂ ਰੋਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਸਮਪੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕਰਕਮ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸੱਚੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਵੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਜੀਵ ਉਸਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਮੁਲ਼ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਥਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਰ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਾੜਿਆ? ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ, ਕਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਬਣ ਗਏ? ਮਾਇਆ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਅਤਿਅੰਤ ਦੁਸ਼ਕਰ ਨਗਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ: ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਹੇ ਦਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਗਰ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਬਣੇ। ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਪਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ, ਜੋ ਭਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਦੇ ਨਾਸਕ ਵੀ ਹਨ, ਇਕ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਣ ਨਾਲ ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਗਰ ਕਿਵੇਂ ਇਕਠੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ? ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਗਰ ਵਿ਷ਣੁ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਸਾੜੇ ਗਏ; ਨਗਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੀ ਕਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾ ਕਿ ਉਹ ਨਗਰ ਕਿਵੇਂ ਸਾੜੇ ਗਏ। ਸੂਤ ਜੀ, ਜੋ ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨ ਭੂਵਨ ਮਨ, ਵਚਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਤਾਰਕਾਸੁਰ, ਜੋ ਤਾਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਕੰਦੇ (ਕਾਰਤਿਕੇ) ਦੁਆਰਾ ਘੋਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਤਾਰਕਾਕ੍ਸ਼ ਤੇ ਕਮਲਾਕ੍ਸ਼—ਇਹ ਮਹਾਨ, ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਵੀਰ ਦਾਨਵ, ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਪ ਨਾਲ ਤਪਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਾ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਮੰਗਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰਾਣੇ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਵਾਂਗੇ ਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਨਗਰ ਇਕ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਇਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਗਰ ਨਾਸ ਕਰੇ, ਉਹੀ ਸਾਡੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਗਰ ਬਣੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ੀ ਕਥਾ ਅਗਲੇ ਚਰਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।