ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਹੋਰ ਜੀਵ ਬਣਾਅ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਇਹ ਜੀਵ ਮੌਤ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਰਤਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਮੌਤ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਜੀਵ ਬਣਾਅ।” ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਜੀਵ ਮੈਂ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਉਹ ਅਜੀਬ ਹਨ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਆਪ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਰੁਦ੍ਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣਗੇ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੇ। ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਰੁਦ੍ਰਾ ਦੀ ਸੌ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਗ ਲੈਣਗੇ। ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨਵਾਂ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਝਦਾਰ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਗਿਆ।” ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ; ਉਹ ਉਪਰ ਉੱਤਰੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਲੈ ਤੱਕ ਅਡੋਲ ਰਹਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ,” ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਥਾਣੁ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਧੀ ਰੂਪ ਮਹਿਲਾ ਤੇ ਆਧੀ ਪੁਰਸ਼ ਸੀ; ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ—ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਿਲਾ, ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਰਸ਼। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਇੱਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਆਧੀ ਦੇਹ ਹੈ— ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਜਿਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਸਤੀ ਬਣੀ; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਨ ਲਈ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਵੰਡ—ਸੱਜਾ ਭਾਗ ਚਿੱਟਾ, ਖੱਬਾ ਭਾਗ ਕਾਲਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਚਿੱਟੀ ਤੇ ਕਾਲੀ, ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਸਵਾਹਾ, ਸਵਧਾ, ਮਹਾਵਿਦਿਆ, ਮੇਧਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਸਤੀ, ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ, ਵਿਦਿਆ, ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ, ਕਰਿਆਤਮਿਕਾ, ਅਪਰਣਾ, ਏਕਪਰਣਾ, ਏਕਪਾਟਲਾ, ਉਮਾ, ਹੈਮਵਤੀ, ਕਲਿਆਣੀ, ਏਕਮਾਤ੍ਰਿਕਾ, ਖਿਆਤੀ, ਪ੍ਰਜਨਾ, ਗੌਰੀ, ਗਣਾਂਬਿਕਾ, ਮਹਾਦੇਵੀ, ਨੰਦਿਨੀ, ਜਾਤਵੇਦਸੀ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਆਜ्ञਾ, ਆਵੇਸ਼ਨੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਤਾਮਸੀ, ਸਾਤਵਿਕੀ, ਸ਼ਿਵਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਵਿਕ੍ਰਤਾ, ਰੌਦ੍ਰੀ, ਦੁर्गਾ, ਭਦਰਾ, ਪ੍ਰਮਾਥਿਨੀ, ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ, ਮਹਾਮਾਇਆ, ਰੇਵਤੀ, ਭੂਤਨਾਇਕਾ—ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਗੌਤਮੀ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਆਰਿਆ, ਚੰਡੀ, ਕਾਤਿਆਯਨੀ, ਸਤੀ, ਕੁਮਾਰੀ, ਯਾਦਵੀ, ਦੇਵੀ, ਵਰਦਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਪਿੰਗਲਾ। ਉਹ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਦੀ ਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਮਹੇਂਦਰ ਅਤੇ ਉਪੇਂਦਰ ਦੀ ਭੈਣ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ— ਅਜੈਯ, ਬਹੁਬਲੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਹੋਰ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਘਾਰਕ, ਮਹਾ-ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਭੂਤ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀ, ਗਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ— ਇਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਭਦਰਕਾਲੀ ਦੇ ਨਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸੇ, ਪੂਰਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਪਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ, ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਇਹ ਰੱਖਿਆ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਘ, ਮਗਰਮੱਛ ਜਾਂ ਚੋਰ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਜਪਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਗ੍ਰਹ, ਭੂਤ ਜਾਂ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾਵਾਂ ਪੀੜਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਇਹ ਰੱਖਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ—ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਸੰਪਤੀ—ਵਿਆਪਕ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸੱਚਾ ਰੁਦ੍ਰਾ, ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। ਰੁਦ੍ਰਾ, ਜੋ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਵੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੜਾ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਬਣ ਗਏ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਮੂਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਜਪਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ-ਜਨ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਪਰ ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਵੇਂ ਸੜਾਇਆ? ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਬਣੇ? ਮਾਇਆ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਸੀ— ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰ, ਉੱਤਮ ਤੇ ਅਤਿ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਸੜਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਭਾਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਵਯ ਬਾਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਇਕਠੇ ਕਿਵੇਂ ਸੜਾ ਦਿੱਤੇ? ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਸੜਿਆ; ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੀ ਕਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸੜਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਤ ਜੀ, ਜੋ ਕਵੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਕਥਾ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ, ਇਸ ਤਿੰਨ-ਭਾਗੀ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਮਨ, ਵਚਨ ਅਤੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।