ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਕਿ ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਤੀਹ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਵੀ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ discernment (ਵਿਵੇਕ), modesty (ਲੱਜਾ), beauty (ਸੁੰਦਰਤਾ), peace (ਸ਼ਾਂਤੀ), success (ਸਿੱਧੀ), ਤੇ fame (ਕੀਰਤੀ)—ਇਹ ਤੇਰਾਂ ਧੀਆਂ ਧਰਮ ਨੇ ਪਤਨੀਆਂ ਵਜੋਂ ਵਿਆਹ ਲਿਆ। ਇਹ ਧੀਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਸਵੈੰਭੂ (ਆਪੋ-ਆਪ ਹੀ ਉਤਪੰਨ) ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਯੁਵਤੀਆਂ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਗਿਆਰਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਧੀਆਂ ਸਨ: ਸਤੀ, ਖਿਆਤੀ, ਸੰਭੂਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਕ੍ਸ਼ਮਾ, ਸੰਨਤੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਊਰਜਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਤੇ ਸ੍ਵਧਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਤਨੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ: ਰੁਦ੍ਰ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਮਰੀਚੀ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਅਗਨਿ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤੀ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਖਿਆਤੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ, ਸੰਭੂਤੀ ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੂੰ, ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਪੁਲਹ ਨੂੰ, ਸੰਨਤੀ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ, ਅਨਸੂਯਾ ਅਤ੍ਰਿ ਨੂੰ, ਊਰਜਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ, ਸ੍ਵਾਹਾ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ: ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, Faith (ਸ਼ਰਧਾ) ਤੋਂ ਕਾਮ (ਇੱਛਾ) ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਦਰਪ (ਅਹੰਕਾਰ) ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਧ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਨਿਯਮ, ਤੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੰਤੋਸ਼, ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲੋਭ, ਤੇ ਮেধਾ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਦੰਡ ਅਤੇ ਸਮਯਾ, ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਬੋਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਦ, ਲੱਜਾ ਤੋਂ ਵਿਨਯ, ਵਪੁ ਤੋਂ ਵ੍ਯਵਸਾਯ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਕ੍ਸ਼ੇਮ, ਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਸੁਖ, ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਤੋਂ ਯਸ਼ਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਇਹ ਸਭ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਪ੍ਰੀਤੀ ਦੇਵਤਾ ਤੋਂ ਹਰਸ਼ (ਆਨੰਦ) ਕਾਮ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਇਹ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਪਰ, ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਹਿੰਸਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਅਨ੍ਰਿਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਭਯ ਅਤੇ ਨਰਕ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਾਇਆ ਤੇ ਵੇਦਨਾ—ਇਹ ਦੋ ਜੋੜੇ ਹੋਏ। ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮ੍ਰਿਤਯੁ (ਮੌਤ), ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੇਦਨਾ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਰੋਗ, ਬੁਢਾਪਾ, ਸੋਗ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇਰਖਾ—ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਸੰਪਤੀ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਮਸੀਕ (ਅੰਧਕਾਰਮਈ) ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ (ਰੁਦ੍ਰ) ਨੂੰ ਜੀਵ ਰਚਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵਧ ਨਾ ਘੱਟ ਬਣਾਏ; ਕ੍ਰਿਤਤਿਵਾਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਵਰਗੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਸਭ ਰੂਪ, ਤੇਜ, ਬਲ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਸਨ—ਕਾਲੇ-ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਯਾਨਕ ਨਜ਼ਰ, ਖੋਪੜੀਆਂ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਜੀਬ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਰਥਵਾਨ, ਚਮੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਬਕਤਰਧਾਰੀ, ਢਾਲ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਾ ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਸਿਰ, ਅੱਠ ਦੰਦ, ਦੋ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਘੀ ਤੇ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਭਯੰਕਰ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ, ਉਰਧ੍ਵਰੇਤਾ, ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਬੈਠਣ ਤੇ ਦੌੜਣ ਵਾਲੇ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵ, ਅਧਿਆਪਕ, ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਭੜਕਦੇ ਹੋਏ, ਗੂੰਜਣ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਗਿਆਨੀ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਨੀਲੇ ਗਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਧੈਰਯਵਾਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਤੇ ਅਤੁੱਟ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ, ਦੌੜਦੇ, ਕੁੱਦਦੇ, ਰੁਦ੍ਰ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਬਣਾਏ, ਜੋ ਕਦੇ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਐਸੇ ਭਯੰਕਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਨਾ ਰਚ। ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਜੀਵ ਨਾ ਬਣਾਓ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੋਰ ਜੀਵ ਰਚ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਜੀਵ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾ ਸਕਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਮੌਤ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਬਣਾਵਾਂਗਾ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੀ ਜੀਵ ਰਚ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਮੈਂ ਬਣਾਏ ਹਨ—ਕਮਾਲੇ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਵ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣਗੇ, ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਣਗੇ। ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਸੌ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯਜਨਾ ਦਾ ਭੋਗ ਲੈਣਗੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੋਰ ਦੇਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ; ਉਹ ਉਰਧ੍ਵਰੇਤਾ (ਜਿਸ ਦੀ ਬੀਜ ਉੱਤੇ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੈ) ਵਜੋਂ ਸਥਿਰ ਰਹੇ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਸਥਿਰ ਹਾਂ," ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸ੍ਥਾਣੁ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਐਸਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਤਮ।