ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿਰਾਜ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਸਤਰੂਪਾ। ਸਤਰੂਪਾ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ—ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਾਨਪਾਦ—ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਜਣੀਆਂ: ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਵਹੂਤੀ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਆਕੂਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਫੈਲੀ। ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਦਕ੍ਸ਼ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਇੱਥੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰੁਚਿ ਨੇ ਆਕੂਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਆਕੂਤੀ ਤੋਂ ਰੁਚਿ ਨੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਕ ਧਰਮੀ ਜੋੜਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ: ਯਜ्ञ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਯਾਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਯਜ्ञ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਯੁਗ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਜਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਏ। ਯਾਮਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵਸਣ ਲੱਗੇ। ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੂ ਦੀ ਧੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਵਿੱਚ ਚੋਵੀ ਕੁੜੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਨੰਦ ਭੋਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਮਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਚਨੀਆਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਵਾਂ ਹਨ: ਸ਼ਰਧਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆ। ਲਾਜਾ, ਮੈਧਾ, ਵਪੁ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਿੱਧੀ, ਕੀਰਤੀ—ਇਹ ਤੇਰਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪਤਨੀ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੈੰਭੂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਗਿਆਰਾਂ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਧੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਸਨ: ਸਤੀ, ਖਿਆਤੀ, ਸੰਭੂਤੀ, ਸ੍ਮ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਖ਼ਮਾ, ਸੰਨਤੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਊਰਜਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ। ਇਹ ਧੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹੀਆਂ ਗਈਆਂ: ਸਤੀ ਭਵ (ਰੁਦ੍ਰ) ਨੂੰ, ਖਿਆਤੀ ਭਰਿਗੁ ਨੂੰ, ਸੰਭੂਤੀ ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ, ਸ੍ਮ੍ਰਿਤੀ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਪੁਲਸਤਯ ਨੂੰ, ਖ਼ਮਾ ਪੁਲਹਾ ਨੂੰ, ਸੰਨਤੀ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ, ਅਨਸੂਯਾ ਅਤ੍ਰੀ ਨੂੰ, ਊਰਜਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ, ਸ੍ਵਾਹਾ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਰ ਮਨੁਵੰਤਰੇ, ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ, ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਕਾਮ ਜਨਮਿਆ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਦਰਪ, ਧ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਨਿਯਮ, ਤੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੰਤੋਸ਼, ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲੋਭ, ਮੈਧਾ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤ, ਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਦੰਡ ਅਤੇ ਸਮਯ, ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਬੋਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਦ, ਲਾਜਾ ਤੋਂ ਵਿਨਯ, ਵਪੁ ਤੋਂ ਵਿਆਵਸਾਯ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਕ੍ਸ਼ੇਮ, ਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਸੁਖ, ਕੀਰਤੀ ਤੋਂ ਯਸ਼ਸ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਪ੍ਰੀਤੀ ਤੋਂ ਹਰਸ਼, ਜੋ ਕਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜਨਮਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਬਣੀ। ਪਰ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਹਿੰਸਾ ਜਨਮੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਅਨ੍ਰਿਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਭਯ ਅਤੇ ਨਰਕ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਵੇਦਨਾ ਜਨਮੇ। ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮ੍ਰਿਤਿਉ (ਮੌਤ) ਹੋਈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵੇਦਨਾ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਰੌਰਵ ਨਿਕਲੇ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਰੋਗ, ਬੁਢਾਪਾ, ਸੋਗ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਧਰਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਤਾਮਸੀਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ (ਰੁਦ੍ਰ), ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੀ, ਨਾ ਵੱਧ ਨਾ ਘੱਟ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ—ਸਭ ਮਨ, ਰੂਪ, ਤੇਜ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੀਲੇ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਭੀਖੜੂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਖੋਪੜੀਆਂ ਫੜਨ ਵਾਲੇ, ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਅਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਰਥੀ, ਚਮੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਬਕਤਰਬੰਦ, ਢਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੈਵੀ ਜੀਵ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਿਰ, ਅੱਠ ਦੰਦ, ਦੋ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਘੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਖਵਾਲੇ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ, ਉਰਧਵਰੇਤ, ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ। ਉਹ ਬੈਠਦੇ, ਦੌੜਦੇ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵ, ਅਧਿਆਪਕ, ਪਾਠਕ, ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਯੋਗੀ, ਧੂਆਂ ਵਾਲੇ, ਚਮਕਦੇ, ਗੂੰਜਦੇ, ਤੇਜਸਵੀ, ਬੁੱਢੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਨਿਸ਼ਠ, ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਵਾਲੇ। ਨੀਲੇ ਗਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਅਣਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ। ਉਹ ਘੁੰਮਦੇ, ਦੌੜਦੇ, ਕੁਦਦੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਕਦੇ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵ! ਐਸੇ ਭਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਨਾ ਬਣਾਵੋ। ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਜੀਵ ਨਾ ਬਣਾਓ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੈ।