ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਅਧਰਮ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿੰਸਾ ਜਨਮੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਹੋਰ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸૃਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤਨ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਮਤਾ ਛਾ ਗਈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰੂਪ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ—ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪ ਪੁਰੁਸ਼ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਸ਼ਤਰੂਪਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਜੋਂ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਬਣੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਅਜੇ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੂਜੇ ਅੱਧ-ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਜਨਮੀ। ਉਹ ਦੇਵੀ, ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਕ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਉਂ ਉਹ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰੁਸ਼, ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੁ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸੱਤਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ “ਮਨਵੰਤਰਾ” ਕਹਿਣਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੁ ਨੂੰ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੀ ਸੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਮਨੁ ਨੇ ਸੰਗ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਤੀ (ਆਨੰਦ) ਕਹੀ ਗਈ। ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ‘ਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਿਲਾਪ ਹੋਈ। ਉੱਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਰਾਟ ਪੁਰੁਸ਼ ਬਣਿਆ। ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਵੱਡੀ ਰਾਣੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁ ਵਿਰਾਜ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਹੀ ਮਨੁ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਨੁ ਨੇ, ਜੋ ਵਿਰਾਜ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਵਿਰਾਜ਼ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਜਨਮੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਸਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ—ਦੇਵਹੂਤੀ ਅਤੇ ਆਕੂਤੀ। ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੁ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਨੂੰ ਦੱਖ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਦੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ, ਅਤੇ ਮਨੁ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰੁਚਿ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਕੂਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਆਕੂਤੀ ਤੋਂ ਰੁਚਿ ਨੂੰ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋੜਾ ਜਨਮਿਆ—ਯਜ्ञ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ, ਜੋ ਜੁੜਵਾਂ ਸੀ। ਯਜ्ञ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਯਾਮ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਜਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਗਣ ਬਣਾਏ। ਯਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸੂਤੀ, ਜੋ ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੁ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖ ਨੇ ਚੌਵੀ (24) ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਆਨੰਦ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਮਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਵਾਂ ਹਨ—ਸ਼ਰਧਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਮੈਧਾ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ। ਬੁੱਧੀ, ਲੱਜਾ, ਵਪੁ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਿੱਧੀ, ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ—ਇਹ ਤੀਹ ਹਨ, ਧਰਮ ਨੇ ਦੱਖ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰੀਆਂ। ਇਹ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ ਧੀਆਂ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ—ਸਤੀ, ਖ੍ਯਾਤੀ, ਸੰਭੂਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਖ੍ਸ਼ਮਾ, ਸੰਨਤੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਊਰਜਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਮਰੀਚੀ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੇ ਪਤਨੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਸਤੀ ਭਵਾ ਨੂੰ, ਖ੍ਯਾਤੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ, ਸੰਭੂਤੀ ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੂੰ, ਖ੍ਸ਼ਮਾ ਪੁਲਹ ਨੂੰ, ਸੰਨਤੀ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ, ਅਨਸੂਯਾ ਅਤ੍ਰਿ ਨੂੰ, ਊਰਜਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ, ਸ੍ਵਾਹਾ ਅਗਨੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੁਣੋ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਏ। ਹਰ ਮਨੁਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਸ਼ਰਧਾ ਨੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮਿਆ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਦਰਪੁ, ਧ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਨਿਯਮ, ਤੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੰਤੋਸ਼, ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲੋਭ, ਮੈਧਾ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤ, ਕ੍ਰਿਯਾ ਤੋਂ ਦੰਡ ਅਤੇ ਸਮਯ, ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਬੋਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਦ, ਲੱਜਾ ਤੋਂ ਵਿਨਯ, ਵਪੁ ਤੋਂ ਵਿਅਵਸਾਯ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਕ੍ਸ਼ੇਮ, ਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਸੁਖ, ਕੀਰਤੀ ਤੋਂ ਯਸ਼ਸ ਜਨਮਿਆ। ਪ੍ਰੀਤੀ ਤੋਂ ਹਰਸ਼, ਜੋ ਕਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਰਚੀ ਗਈ। ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਹਿੰਸਾ ਜਨਮੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਅਨ੍ਰਿਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਭੈਅ ਅਤੇ ਨਰਕ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਵੇਦਨਾ ਜਨਮੇ। ਫਿਰ, ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ (ਮੌਤ), ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵੇਦਨਾ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਰੌਰਵ ਨਿਕਲੇ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਰੋਗ, ਬੁੱਢਾਪਾ, ਦੁੱਖ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਇਰਖਾ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਸੰਪਤੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਤਾਮਸੀਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹੇਠ ਬਣੀ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਨੀਲਲੋਹਿਤ (ਰੁਦ੍ਰ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਨਾ ਵੱਧ, ਨਾ ਘੱਟ, ਬਲਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਹੀ ਬਰਾਬਰ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।