ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਾਣਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਗ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਣ ਮੰਨਿਆ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਹਿਆ ਕਿ ਯਤਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਭਾਗ—ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਇਕੱਲਾ ਮੰਨਦਾ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰਲਾ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸਿਰਫ ਨਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਨਾ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਕੇ। ਜੋ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ; ਪਰ ਜੋ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਦੀ ਹੀ ਉਨਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਕ੍ਰਿਆ-ਕਰਮ ਬਣਾਏ। ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਜੀਵ, ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਸਥਿਰ ਤੇ ਚਲਦੇ ਜੀਵ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜੀਵ, ਬਣ ਕੇ ਵੀ, ਵਧੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਕੇਵਲ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰਣੈਸ਼ੀਲ ਗਿਆਨ ਵੱਲ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੇਵਲ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਰਜ ਅਤੇ ਸਤਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੁੱਖ ਤੋਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਰਜ ਤੇ ਸਤਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ; ਜਦ ਹਨੇਰਾ ਦਬ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਜਨਮਿਆ। ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਅਧਰਮ ਜਨਮਿਆ; ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਹਿੰਸਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਕਿ ਭਿਆਨਕ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਸਨ, ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਹੋਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਮਮਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮਰਦ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਔਰਤ—ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਧਾਰਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਔਰਤ ਬਣੀ, ਉਹ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਹੋਈ। ਉਹ ਦੇਵੀ, ਕਠਿਨ ਤੇ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਰਦ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਮਰਦ, ਪਹਿਲਾਂ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਤਤਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਨੁ ਨੇ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੀ ਸੀ, ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਰਤੀ (ਆਨੰਦ) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਿਲਾਪ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ-ਮਨੁਸ਼, ਵਿਰਾਟ ਬਣਿਆ। ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਸਮਰਾਟ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਵਿਰਾਜ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਮਰਦ ਮਨੁ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਨੁ, ਵਿਰਾਜ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੰਤਤੀ ਬਣੀ। ਵਿਰਾਜ਼ ਤੋਂ, ਮਰਦ, ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਜਨਮੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ—ਜਨਮੇ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਅਤੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਧੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜੀਵ ਜਨਮੇ: ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇਵਹੁਤੀ, ਦੂਜੇ ਦਾ ਆਕੂਤੀ—ਇਹ ਦੋ ਹਨ। ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਨੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਨੂੰ ਦੱਖ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਦੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ, ਅਤੇ ਮਨੁ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰੁਚਿ ਨੇ ਆਕੂਤੀ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ। ਆਕੂਤੀ ਤੋਂ, ਰੁਚਿ ਨੂੰ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਜੋੜਾ ਜਨਮਿਆ। ਯਜ्ञ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ, ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮੇ। ਯਜ्ञ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ, ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਇਹ ਯਾਮਾ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਯੁਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ। ਇਹ ਯਜ्ञ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਯਾਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਦੋ ਸਮੂਹ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬਣਾਏ। ਯਾਮਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸੂਤੀ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੀ ਧੀ, ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਉਸ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੱਖ ਨੇ ਚੌਵੀ ਦੋਤੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਭਾਗਵਤੀ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਆਨੰਦ-ਯੋਗ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ: ਸ਼ਰਧਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਮੈਧਾ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਆ। ਵਿਵੇਕ, ਲਾਜ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਿਧਿ, ਤੇ ਕੀਰਤੀ—ਇਹ ਤੀਹ, ਧਰਮ ਨੇ ਦੱਖ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਬਾਕੀ ਛੋਟੀ ਧੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ-ਨੈਨੀ, ਗਿਆਰਾਂ ਹੋਈਆਂ: ਸਤੀ, ਖਿਆਤੀ, ਸੰਭੂਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਖ਼ਮਾ, ਸੰਨਤੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਊਰਜਾ, ਸਵਾਹਾ, ਤੇ ਸਵਧਾ। ਇਹ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ: ਰੁਦ੍ਰ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਮਰੀਚੀ, ਅੰਗੀਰਸ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਪਿਤਰ, ਤੇ ਅਗਨਿ। ਸਤੀ ਭਵ ਨੂੰ, ਖਿਆਤੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ, ਸੰਭੂਤੀ ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅੰਗੀਰਸ ਨੂੰ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੂੰ, ਖ਼ਮਾ ਪੁਲਹ ਨੂੰ। ਸੰਨਤੀ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ, ਅਨਸੂਯਾ ਅਤ੍ਰਿ ਨੂੰ, ਊਰਜਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ ਅਗਨਿ ਨੂੰ। ਸਵਧਾ ਪਿਤਰ ਨੂੰ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਤੀ ਸੁਣੋ: ਇਹ ਸਭ ਭਾਗਵਤੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਮਨੁ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾ-ਪ੍ਰਲੈ ਤੱਕ, ਸ਼ਰਧਾ ਨੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਰਪ ਹੈ। ਧ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਨਿਆਮਾ, ਤੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੰਤੋਸ਼, ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲੋਭ, ਤੇ ਮੈਧਾ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਮਨੁ, ਮਨੁ ਤੋਂ ਸੰਤਤੀ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵੀਆਂ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਸ਼੍ਰਧਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ।