ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੁਚਿ ਨਾਮਕ ਜੀਵ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਜਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ਿ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ, ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਅਤ੍ਰੀ ਨੂੰ, ਨਿਕਾਸੀ ਸਾਹ ਤੋਂ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵਿਖੇੜੀ ਸਾਹ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁਲਹਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਮਤਲ ਸਾਹ ਤੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਨੀਚੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਕ੍ਰਤੁ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਦਿਵਿਆ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਧਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਹਿਲੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਨੌ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰਹਸਥ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਵੰਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ, ਬਹੁਤ ਉਤਪਾਦਕ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਭੂ ਅਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ — ਇਹ ਦੋ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨ; ਅਠਵੇਂ ਪੂਰਵ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸाक्षੀ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਪਿਛੇ ਹਟਾ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲਗੇ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤਾਨ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਵੈਰਾਗਯ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਇੱਥੇ "ਕੁਮਾਰ" ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, "ਸਨਤਕੁਮਾਰ" ਨਾਮ ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਮਨ-ਜਨਮ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੋਏ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ (ਵਿਆਕਤੀਕ ਆਤਮਾਵਾਂ) ਉਸ ਬੁਧਿਮਾਨ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ — ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ — ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਲ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਬ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਭਾਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਤਰ — ਅਸੁਰ — ਜਨਮ ਲਏ। "ਅਸੁ" ਸਾਹ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਜੀਵਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਜਨਮ ਤੋਂ ਉਹ ਅਸੁਰ ਕਹਾਏ। ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਬਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹੀ ਰਾਤ ਬਣ ਗਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਤ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹੈ; ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਸੌਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ, ਅਪਰੌਕਸ਼ ਅਤੇ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਲਗੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਆਇਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਜਦ ਉਹ ਚਮਕੇ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਜਨਮ ਲਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਜਨਮ ਲਏ, ਉਹ "ਦੇਵ" ਕਹਾਏ; "ਦਿਵ" ਦਾ ਮੂਲ ਅਰਥ ਚਮਕਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਜਨਮ ਲੈਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਕਹਾਏ; ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹੀ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦਿਨ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚਾਰਿਆ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਿਤਰ ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੋ ਸੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਪਿਤਰ ਬਣੇ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹੀ, ਤੁਰੰਤ ਸੰਧਿਆ (twilight) ਬਣ ਗਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਨ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਅਸੁਰਿਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਜਸ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਸਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਜਸ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ; ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਮਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, "ਮਨੁ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਹ ਸਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਜਦ ਉਹ ਸਰੂਪ ਛੱਡਿਆ, "ਜੋਤਸਨਾ" (early dawn) ਤੁਰੰਤ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵ ਜੋਤਸਨਾ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਰੂਪ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ, ਰਾਤ, ਦਿਨ, ਸੰਧਿਆ, ਅਤੇ ਜੋਤਸਨਾ ਜਨਮ ਲਏ; ਜੋਤਸਨਾ, ਸੰਧਿਆ, ਅਤੇ ਦਿਨ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਮਸ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ, ਦਿਨ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ; ਉਸ ਸਰੂਪ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ; ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੋਣਗੇ। ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ, ਪਿਛਲੇ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਜੋਤਸਨਾ, ਰਾਤ, ਦਿਨ, ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ — ਇਹ ਚਾਰ "ਅੰਭਾਂਸੀ" ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। "ਭਾਤੀ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਚਮਕਣਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਅੰਭਾਂਸੀ ਬਣਾਏ, ਅਤੇ ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ, ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਬਣਾਏ; ਜੋਤਸਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਤਮਸ ਅਤੇ ਰਾਜਸ ਗੁਣ ਵਾਲਾ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਰੂਪ ਸਤਕਾਰਿਆ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ, ਰਾਤ-ਦਿਨ, ਸੰਧਿਆ-ਜੋਤਸਨਾ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰ-ਪਿਤਰ-ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ, ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।