ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਟੱਲ, ਵाणी ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਭਾਰਣ ਲਈ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਟ ਹੋਇਆ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਖਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜੋ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ; ਧਰਤੀ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਂਹ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਭਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਹੀ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਹਾਰਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਮੂੰਹ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਜਹਾਜ਼। ਪਰ ਚੁਕਿ ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸਹਾਰਿਆ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬੀ; ਫਿਰ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਭਾਰ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੰਡ ਲਈ, ਕੰਵਲ-ਨੈਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਉਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਠੰਢ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੰਕੁਚਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰੱਖੇ ਗਏ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਅਡੋਲ ਪਹਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਪਹਾੜ' (ਅਚਲ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਿ ਉਹ ਢੇਰ ਹੋਏ, ਉਹ 'ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ' (ਸ਼ਿਲੋਚਚਯ) ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਾੜ ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾਂ ਹਰ ਚੱਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਭੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਠੀਕ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਸਵੈ-ਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ; ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ, ਵਿਆਕਲਪਿਕ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਤਮਸ ਅਤੇ ਅੰਧਾਸ ਵਾਂਗ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਬਣੀ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ: ਅਗਿਆਨ, ਮਹਾ-ਭ੍ਰਮ। ਇਹ ਅਗਿਆਨ, ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾ-ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਪੰਜ-ਭਾਗੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਸ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਨੂੰ ਅੰਕੁਰ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੁਖ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਜੀਵ 'ਮੂਲ-ਵ੍ਰੱਖ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮੂਲ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਸਰਦਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਮਨ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੋਚਦਾ, ਇਕ ਆੜੀ ਧਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਉਸ ਤੋਂ, ਆੜੀ ਹਿਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ 'ਆੜੀ ਧਾਰ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ, ਗਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, 'ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੁਇ-ਜਾਤੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਸਾਤਵਿਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਤੀਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਪਰਲੇ ਧਾਰ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਪਰ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ 'ਉਪਰਲੀ ਧਾਰ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹਨ, ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਘੇਰੇ ਹੋਏ; ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਉਹ 'ਉਪਰਲੀ ਧਾਰ ਦੇ ਉਤਪੰਨ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਤਵ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਹ 'ਸਾਤਵ-ਜਨਮ' ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੀਜੀ, ਉਪਰਲੀ ਧਾਰ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਉਹ 'ਉਪਰਲੀ ਧਾਰ ਦੇ ਉਤਪੰਨ' ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਉਪਰਲੀ ਧਾਰ ਦੇ ਜੀਵ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਐਸਾ ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਪਰਲੀ ਧਾਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਦਇਆਲੁ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸੋਚ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਭੂ, ਮਾਲਕ, ਹੋਰ ਇਕ ਉਤਪਾਦਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਕੜੀ ਉਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ; ਫਿਰ, ਉਹ ਸੱਚ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ, ਉਤਪਾਦਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, 'ਅੱਗੇ ਦੀ ਧਾਰ' ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ 'ਅੱਗੇ ਦੀ ਧਾਰ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹਨ, ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ, ਰਜਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਅਠ-ਭਾਗੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਤਾਰਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਪੂਰਨ ਹੋਏ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ 'ਅੱਗੇ ਦੀ ਧਾਰ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ 'ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੀ' ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ: ਉਲਟ, ਸ਼ਕਤੀ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ। ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਹੈ; ਪਸ਼ੂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਆਤਮਾ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮੂਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ; ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨੌਵੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਛੇਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੜ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਚਲਾਵਟ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ। ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, 'ਸਵਾਦ ਲੈਣ ਵਾਲੇ', 'ਅਸਥਿਰ ਚਲਣ ਵਾਲੇ', ਅਤੇ 'ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਲਟ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ, 'ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ' ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਮਹਾ-ਤੱਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ 'ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ' ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ 'ਸੂਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੀ' ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੀਜੀ, ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, 'ਇੰਦ੍ਰੀ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮੂਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਚੌਥੀ ਮੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਜੀਵ 'ਅਚਲ ਜੀਵ' ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।