ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਧਰਮਕਥਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਇਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਜਨਮਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਰਭ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਵੈੰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਵੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਮਾਂ ਪਰਾਰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਬਾਕੀ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਪਰਾਰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵਿਗਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਅਰਬਾਂ ਦਿਨ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਇੰਨੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵੀ ਹਨ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਵਰਾਹ ਕਲਪ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਕਲਪ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੂਆਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੀ ਵਰਣਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕਲਪਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਜੇ ਆਉਣੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ; ਉਸ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੁਕ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ—ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੋਵੇਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਧ ਗਿਆ, ਉਹ ਜਾਗਿਆ ਤੇ ਸੁੰਞੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਇੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ 'ਨਾਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲੈਟਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਜਨ ਦੇ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ, ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੁਗਨੂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਬਿਨਾ ਭਟਕਿਆਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਸੁੱਖਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਦੇਖ, ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚੀ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਕਿਹੜਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜੇ ਮੈਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰ (ਵਰਾਹ) ਬਣ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਗੋਚਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਤੇ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਗਿਆ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਫੜਿਆ ਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਾਨ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਸੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਟਿਕੀ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬੀ। ਫਿਰ, ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੰਡ ਲਈ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਸ੍ਰਿਜਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਲਯਾਗਨੀ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਉਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਠੰਢ ਨਾਲ, ਉਸ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਵਾ ਨਾਲ ਦਬ ਗਏ; ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰੱਖੇ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਡੋਲ ਪਹਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਅਚਲ' (ਪਹਾੜ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹਨ, 'ਸ਼ਿਲੋਚਚਯ' (ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਹਾੜ ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਛਿੜ੍ਹ ਗਏ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਹਰ ਚੱਕਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਚਾਰ ਲੋਕ—ਭੂ ਆਦਿਕ—ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਸਵੈੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ੍ਰਿਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸ੍ਰਿਜਨ ਕੀਤਾ; ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਪਰ, ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ: ਅਗਿਆਨ, ਮਹਾ-ਭ੍ਰਮ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਤਮਸ ਤੇ ਅੰਧਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਿਆਨ, ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਉਸ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਰ ਵਾਂਗ ਲੁਕਈ ਹੋਈ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇਹ ਨਿਰਜੀਵ ਤੇ ਬੇ-ਸੂਝ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਢਲੇ ਦਰੱਖਤ (ਮੂਲ ਸ੍ਰਿਜਨ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮੁਢਲੀ ਰਚਨਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਨਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੋਚ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਆੜੀ ਧਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਉਸ ਤੋਂ ਆੜੀ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਨਿਕਲੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆੜੀ ਧਾਰ (ਤਿਰਯਕ ਸ੍ਰਿਜਨ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।