ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸੀ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ, ਚੌਂਹ-ਮੁਖੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਧੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਕਾਰਨ ਤੇ ਫਲ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਗਿਆਨ, ਸਰਵਭੌਮਤਾ, ਧਰਮ, ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ—ਇਹ ਗੁਣ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਨ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਚੌਂਹ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਰਚਨਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੰਘਾਰਕ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰੁਸ਼, ਜੋ ਆਪੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਾਲ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪੁਰੁਸ਼ ਵਜੋਂ ਉਹ ਉਦਾਸ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਹਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਰੁਦ੍ਰਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ, ਫਿਰ ਦੁਹਾਂ, ਤਦ ਤਿੰਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਲ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਕਰਤਬ, ਆਕਾਰ ਤੇ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਤੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਚਤੁਰਧਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ, ਲੈਂਦੇ, ਭੋਗਦੇ ਜਾਂ ਜਿਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦਰਸ਼ਤਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ; ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣ ਹਨ; ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ; ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਓਂਕਾਰ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਸਭ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਰਚਦਾ, ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਦਿ ਦੇਵ ਹੈ; ਅਜਨਮਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਜਨਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ; ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭੂਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਖੇਤ੍ਰਜ੍ਨ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਏਕਮਾਤ੍ਰ ਹੈ; ਸਰੀਰ (ਨਗਰ) ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਕਰਕੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ। ਆਦਿ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਸਵੈੰਭੂ ਹੈ; ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਯਜ੍ਨ ਹੈ; ਉਹ ਦਰਸ਼ਤਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਚਲਣ ਕਰਕੇ ਪਦਮ ਹੈ; ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਪਾਲਕ ਹੈ; ਆਦਿਤਯ, ਕਪਿਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਾਂਗ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ (ਸੁਵਰਨ-ਗਰਭ) ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਵੈੰਭੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪਰਮ ਸਮਾਂ ਪਰਾਰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਾਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਅਰਬਾਂ ਦਿਨ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਇੰਨੇ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਨ। ਹੁਣ, ਵਰਾਹ ਕਲਪ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਲਏ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਕਲਪ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ, ਸਵਾਇੰਭੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਸੱਤਾਂ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੁਣੋ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਨਾਲ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕਲਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਤੇ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ; ਉਸ ਸ਼ਾਂਤ, ਇਕਸਾਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਖ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਚਲਣ ਅਤੇ ਅਚਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੁਕ ਗਈਆਂ, ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ—ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੋਵਾਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਜਾਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਖਾਲੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਇੱਥੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ 'ਨਾਰਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਰਚਨਾ ਵਾਸਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਵਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜੁਗਨੂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਮੋਹ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਚਕਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਸੋਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰ (ਵਰਾਹ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ।