ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚਤਮ ਯੋਗ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰਵੋਚਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਦੀਵੀ, ਮਹਾਨ, ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਦਾ ਜੋੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਉਸ ਮਹਾਨਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਜ ਗੁਣ ਹੈ, ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਖੁਦ ਹੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਸਤੀ ਅਤੇ ਅਨਸਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਕਾਰਨ ਤੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਪਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਰਨ ਤੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਦੇਵ ਹੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਅਦੁੱਤੀਯ ਗਿਆਨ, ਅਧਿਕਾਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਅਪਰਗਟ ਤੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰੁਸ਼, ਜੋ ਆਪੇ ਜਨਮਿਆ, ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਹਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੋ, ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ, ਫਿਰ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਵਾਂਗ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ, ਕਰਤਬਾਂ, ਆਕਾਰਾਂ ਤੇ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚਤੁਰਵਿਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਲੈਂਦਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਭੋਗਦਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 'ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਦੀਵਿਆ ਗੁਣ ਹਨ; ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਹੈ; ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਓਮ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਵ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਜਦਾ, ਸੰਹਾਰਦਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਜਨਮਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਜਨਮਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਈਸ਼ਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ; ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭੂਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 'ਖੇਤ੍ਰਜ੍ਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 'ਏਕਮਾਤਮਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ (ਸਰੀਰ) ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਕਰਕੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਆਰੰਭ ਦੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 'ਸਵੈੰਭੂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 'ਯਜ੍ਯ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਕਰਕੇ 'ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ 'ਤ੍ਰਾਤਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਦਿਤ, ਕਪਿਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ, ਤੇ ਅੱਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦਾ ਭ੍ਰੂਣ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉਹ 'ਹਿਰਣਯਗਰਭ'—ਸੋਨੇ ਦਾ ਅੰਡਾ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੈੰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮਾਂ 'ਪਰਾਰਧ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਜੋ ਹਿੱਸਾ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਅਰਬਾਂ ਦਿਨ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਇੰਨੇ ਹੀ ਅਗਲੇ ਕਲਪਾਂ ਲਈ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਰਾਹ ਕਲਪ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਕਲਪ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ, ਸਵਾਇੰਭੂਵ ਆਦਿ, ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਹਰ ਮਾਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕਲਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਸ੍ਰਿਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਜੇ ਆਉਣੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਸ਼ਾਂਤ, ਇਕਸਾਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।