ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਦੋਵਾਂ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਅਸੰਸਾਰ—ਇੱਕ ਅੰਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਗਿਣਾਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਿਨ ਸਮਝੋ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਰਾਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਅਪਕ dissolutions (ਲਈਨਤਾ) ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਥ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਰਾਤ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਲੀਨਤਾ—ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲਵੋ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮਹਾ-ਭੂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਪਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਹੱਥ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਧਾਨ (ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ) ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਨੇਰੇ, ਸਤਗੁਣ ਅਤੇ ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਰਾਬਰੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਇਕਸਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਸਮਾਨਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਅਤੇ ਦੂਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ, ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਰਜਸ ਵਿੱਚ, ਸਤਗੁਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਭਰ ਪਰਮ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੋਗਯ ਮੁਖ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਪਰਮ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ, ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਦੇਵਤੇ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਹੀ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ ਦੇ। ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਤ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਭਗਤ, ਪਰਸਪਰ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਦਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ। ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਵਿ਷ਣੁ ਪਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਚਿਰਕਾਲ ਲਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਵਾਧੂਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ਼ਵਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਅਨਸਿਤਿਤਵ ਦੋਵੇਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਅਤੁੱਲ ਚਮਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਅਪਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ। ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ-ਮੁਖੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਐਸਾ ਹੀ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਗਿਆਨ, ਅਧਿਕਾਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਣ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਅਪਰਗਟ ਤੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਆਧਾਰਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਚਨਾ ਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਾਲ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸੀਸਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰੁਸ਼, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਜਨਮਿਆ, ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਾਲ ਵਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪੁਰੁਸ਼ ਵਜੋਂ ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਹਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਕਮਲ ਆਂਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ, ਫਿਰ ਦੋ, ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਕਰਮ, ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਦੁਆਰਾ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਅਤੇ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਗੁਣੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਚਤੁਰਾਤਮਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜੋ ਵੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ; ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿ਷ਣੁ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਦਿਵਯ ਗੁਣ ਹਨ; ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ; ਪਰਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ; ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਓਮ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਰਵਜ੍ਯਾ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਰਵ-ਰੂਪੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਰਚਦਾ, ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਦਿ-ਦੇਵ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਜਨਮਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਜ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਦੇਵ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਈਸ਼ਵਰ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ; ਅਸਤਿਤਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭੂਤ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਖੇਤ੍ਰਜ੍ਯਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਏਕਮਾਤਮਾ; ਸਰੀਰ (ਨਗਰ) ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਕਰਕੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਅਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਵਯੰਭੂ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਯਜ੍ਯ; ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਚਲਣ ਕਰਕੇ ਵਿਖੇ ਪਦਵੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਭਾਲਣ ਕਰਕੇ ਰਕਸ਼ਕ; ਆਦਿਤਯ, ਕਪਿਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ, ਰਚਨਾ, ਸੰਘਾਰ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤਿੰਨੋ ਗੁਣ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ, ਤਿੰਨੋ ਅਗਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।