ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਤਦ ਆਕਾਸ਼ (ether) ਨੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਾਇਆ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਵੱਡੇ ਤੱਤ (great principle) ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਤੱਤ ਅ-ਵਿਆਕਤ (unmanifest) ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਸਰਵ (Śarva) ਅੰਡ (egg) ਦੇ ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਭਵ (Bhava) ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ (Rudra), ਜੋ ਬੜਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅੱਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਗ੍ਰ (Ugra) ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੀਮਾ (Bhīma) ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ (Maheśvara) ਅਹੰਕਾਰ (ego) ਵਿੱਚ, ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ (Īśa) ਬੁੱਧੀ (intellect) ਵਿੱਚ—ਸਭ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਕੁਦਰਤੀ ਆਵਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅੰਡ ਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਅੱਠ ਤੱਤ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਢੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਅਡੋਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਹਾਰੇ ਤੇ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ, ਇਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲ ਹੋਏ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰਮ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਅ-ਵਿਆਕਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੰਡ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਅ-ਵਿਆਕਤ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅੰਡ ਤੋਂ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਪੁਰੁਸ਼ (Purusha) ਹੈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜੰਤਰ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹੀ ਪਹਿਲਾ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ (Viṣṇu) ਉਪਜਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ (Lakṣmī) ਦੇਵੀ ਜਨਮੀ; ਤੇ ਉਸਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ (Brahmā), ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਾਰਸਵਤੀ (Sarasvatī) ਦੇ ਨਾਲ, ਉਪਜਿਆ। ਉਸ ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ; ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਆਪਣੇ ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਾਂ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ। ਲੋਕ ਤੇ ਅ-ਲੋਕ, ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਇਸ ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ; ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗਿਣਾਇਆ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ (O twice-born), ਉਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਸਮਝੋ; ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰਾਤ ਵੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜੋ ਹਥਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ (one without hands) ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ, ਵਿਲੀਨਤਾ (dissolution) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਹਥਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਲਈ, ਨਾ ਰਾਤ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਲੀਨਤਾ—ਇਹ ਸਮਝੋ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਤੇ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਪਮਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਥਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਪਰਮ, ਗਿਆਨੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਧਾਨ (Pradhāna) ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ (Puruṣa) ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਨੇਰੇ, ਸਤ, ਤੇ ਰਜਸ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਮਤਾ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਰਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਮਝੋ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਰਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜਦੋਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਰਜਸ ਵਿੱਚ ਸਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਰਾਤ, ਉੱਚਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ (supreme Māheśvarī) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੋਈ; ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ, ਜੋ ਯੋਗਯ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਪਜੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ, ਉੱਚਤ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤਿੰਨ ਦੇਵ ਉਪਜੇ—ਸਦੀਵੀ, ਉੱਚਤ, ਰਹੱਸਮਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੇਵ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰਜਸ ਗੁਣ ਨਾਲ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਹਾਨ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਖੁਦ繁ਤਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਕਾਰਨ, ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਈਸ਼ਵਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ ਦੋਵੇਂ ਦਾ ਸਵਭਾਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਕਾਰਨ ਤੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਜਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਤੇ ਗਿਆਨ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਅ-ਵਿਆਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਤੁਰ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਤੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਇਉਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਵੱਡਾ ਦੇਵ, ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਉਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਗਿਆਨ, ਸਰਵਭੌਮਤਾ, ਧਰਮ, ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਗੁਣ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸਮਾਨ ਦੇ ਹਨ। ਅ-ਵਿਆਕਤ ਤੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਹਕਮਤ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਕਰਕੇ। ਚਤੁਰ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਚਨਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ-ਮੁਖੀ ਪੁਰੁਸ਼, ਜੋ ਖੁਦ-ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪੁਰੁਸ਼ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਰੁਦ੍ਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਪੁਰੁਸ਼, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਦੋ ਰੂਪ, ਫਿਰ ਤਿੰਨ, ਤੇ ਪੂਨ: ਕਈ ਰੂਪ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਕਰਮ, ਦਿੱਖ, ਤੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਚਾਰ-ਵਾਂਗ ਉਪਜਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਤੱਤ, ਦੇਵ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਉਪਜਦੇ, ਟਿਕਦੇ, ਤੇ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰਮ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।