ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੰਡਿਤ ਲੋਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚਲ ਪਈ। ਹਰਿ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਪਰਥਾ — ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ — ਨੇ ਰਾਮਾ, ਹੋਰਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜੜਾਂ, ਕੁੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ, ਪਰਥਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਵirbhਾਵ ਅਤੇ ਵਿਲੀਨਤਾ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਮ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਏ ਹੋਏ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ; ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮਹਾਦੇਵ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਉਹ ਦੇਵ, ਉੱਚਤਮ ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ, ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੱਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੰਧ, ਰੰਗ, ਅਤੇ ਰਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਅਜਰ, ਸਥਿਰ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ, ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਣਨ-ਸਥਾਨ, ਮਹਾ-ਤੱਤ, ਸਰਵੋਚ, ਅਨਾਦਿ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਅਜਨਮਾ, ਸੁਖਮ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਰਵੋਚ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ; ਅਗੋਚਰ, ਅਜਾਣ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਚਮੁਚ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ; ਜਦੋਂ ਗੁਣਾਂ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਸ ਅਭੇਦ, ਹਨੇਰੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ, ਖੇਤਰ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਅਤਮ ਨਾਲ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆਵਲੀ ਕਾਰਨ, ਮਹਾ-ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾ-ਤੱਤ, ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਅਗੋਚਰ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਤਵ ਗੁਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਵਲ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ। ਮਨ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਤੱਤ ਇਕ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਖਮ ਲਕੜੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਖੇਤਰ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਅਤਮ ਨਾਲ। ਧਰਮ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਚਾਈ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਮਹਾ-ਤੱਤ ਨੇ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮਨ, ਮਹਾ-ਤੱਤ, ਬੁੱਧੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪੂਰਵ-ਵਿਚਾਰ, ਯਸ਼, ਸਵਾਮੀਪਨ, ਗਿਆਨ, ਚੇਤਨਾ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਸੰਵਿਦ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਸੁਖਮਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ (ਮਹਾਨ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਤਕਾਰ ਲੈਂਦਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ, ਅਤੇ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਭੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਮਨ (ਮਤੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇਪਨ ਅਤੇ ਫੈਲਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ (ਭਰਨ ਵਾਲਾ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ (ਬੁੱਧੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਇਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭੋਗ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਖਿਆਤੀ (ਪਛਾਣ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ — ਗਿਆਨ ਆਦਿ — ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਹਤ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿਆਤੀ (ਯਸ਼ ਜਾਂ ਪਛਾਣ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਿੱਧਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ (ਪ੍ਰਭੂ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਨਾ (ਵਿਬੇਕ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੱਤ (ਚੇਤਨਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ — ਵਰਤਮਾਨ, ਪਿਛਲੇ, ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ — ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ (ਸਮਝ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਦੋਵੇਂ ਸੰਵਿਦ (ਸਚੇਤਨਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਵਿਦ (ਚੇਤਨਾ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਿਆਨ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਭੂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਵਸ਼, ਆਦਿ ਸੀਮਾਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ (ਪ੍ਰਭੂ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਸਰਵੋਚ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੱਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੱਤ-ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਵਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਹਤ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਅਧ੍ਯਵਸਾਯ (ਇਰਾਦਾ ਅਤੇ ਨਿਸਚਯ) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਦੋਂ ਰਜਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਹਤ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਾਹਰੀ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸੀ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਤਮਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਹਨੇਰੀ ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੱਤ-ਤੱਤ, ਬਦਲ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਵਲ ਧੁਨੀ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਧੁਨੀ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਕੇਵਲ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ, ਬਦਲ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਸਪਰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਅੱਗ) ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੂਪ (ਫਾਰਮ) ਹੈ। ਵਾਯੂ, ਕੇਵਲ ਸਪਰਸ਼ ਵਾਲਾ, ਰੂਪ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਬਦਲ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਰਸ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਜਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜਲ, ਕੇਵਲ ਰਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤ, ਅੱਗ ਦੁਆਰਾ ਘੇਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਲ, ਬਦਲ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਗੰਧ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦੀ ਕਥਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।