ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਾਂਬਵਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਬੁਧੀਮਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਮੀਤ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ! ਤੁਸੀਂ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਦੋ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋਵੇ।” ਜਾਂਬਵਤੀ ਦੀ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਰਿ, ਜੋ ਕਿ ਤਪस्या ਦਾ ਅਖੰਡ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਨੇ ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਾਇਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਵਿਆਘਰਪਾਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਅੰਗੀਰਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਦਿਵਯ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲ-ਦਾਢੀ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਘੀ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੂੰਜ ਘਾਹ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਪਹਿਨੀ, ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪस्या ਦੀ ਰਾਹ ਪਕੜੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸਹਾਰੇ, ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਫਲ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦਾ, ਤਿੰਨ ਰੁੱਤਾਂ ਤਕ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਇਸ ਤਪस्या ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਕਈ ਵਰ ਦਿਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਬਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਮ्बਾ ਵੀ ਸੀ। ਜਾਂਬਵਤੀ, ਹਰਿ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸਾਮਬਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪਾ ਕੇ, ਅਦਿਤੀ ਵਾਂਗ, ਆਦਿਤਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਅਤੁੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਬਾਣਾ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਹਲਾਯੁਧ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਘਾਰਿਆ। ਨਰਕਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ, ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਉਰਧਵਚਕ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਮਾਰਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਲਈ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਝੂਠੇ ਬਹਾਨੇ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਅਚਯੁਤ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਵਧਾਪੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇ ਇੱਕ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਦੁਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਕੰਵ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਰਾ ਦੇ ਤੀਰ ਦੇ ਬਹਾਨੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਧਾਰ ਗਿਆ। ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਠਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਬਲਭਦਰ ਨੇ ਵੀ, ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਕੇ, ਸੱਪ ਬਣ ਕੇ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਪਤਨੀਆਂ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਸਭ, ਅਗਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਰੇਵਤੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਵੀ, ਬਲਭਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲ ਪਈ। ਹਰਿ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਥਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਜੜਾਂ, ਕੁੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਸਾਮੱਗਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਪਰਥਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਲੀਨ ਹੋਣਾ, ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਦੁਜ-ਜਾਤਿ, ਇਹ ਸੋਮ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, “ਹੇ ਸੂਤ, ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ-ਸਰਜਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਤਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ; ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹੋ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।” ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਉੱਤਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਅਵਿਅਕਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਤ-ਤੱਤਵ ਨੂੰ ਮਨਨ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੰਧ, ਰੰਗ, ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਛੂਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਅਜਰ, ਸਥਿਰ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਗਰਭ, ਮਹੱਤਤੱਤਵ, ਪਰਮ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ। ਇਹ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ; ਅਜਨਮਾ, ਸੁਖਮ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ; ਅਵਿਅਕਤ, ਅਗੋਚਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵਿਅਪਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਚਮੁਚ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ; ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਸ ਅਭਾਗ, ਹਨੇਰੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ। ਸਰਜਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ, ਖੇਤਰ-ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੇਠ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਕਾਰਨ, ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਮਹੱਤਤੱਤਵ, ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਅਵਿਅਕਤ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਤਵ ਗੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੇਠ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਵਲ ਸਤ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਝੋ; ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਖਮ ਲਕੜੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਖੇਤਰ-ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੇਠ। ਧਰਮ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਤ-ਕਾਰਣ, ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਸਰਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ। ਮਨ, ਮਹੱਤਤੱਤਵ, ਬੁੱਧੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪੂਰਵ-ਅਨੁਭਵ, ਯਸ਼, ਪ੍ਰਭੂਤਾ, ਗਿਆਨ, ਚੇਤਨਾ, ਸਮਰਣ, ਅਵਗਾਹ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸੁਖਮਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਭਿੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੱਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਮਹਾਨ (ਮਹਾਨ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ, ਅਤੇ ਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਮਨ (ਮਤੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਦਿ-ਸਰਜਨਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।