ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਸੁਦੇਵ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਦੇਵੀ, ਉਪਦੇਵਾ, ਦੇਵਰਕਸ਼ਿਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਸੁਦੇਵ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਦੇਵਾ, ਸ਼ਾਂਤਿਦੇਵਾ, సహదేవਾ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਵਕੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੰਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਏ। ਦੇਵਕਾ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਕੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਸੀ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰੋਹਿਣੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ (ਵਸੁਦੇਵ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਪੌਰਵੀ, ਜੋ ਬਾਹਲਿਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਵੀ ਦੇਵਤੇ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰੋਹਿਣੀ ਨੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮਾ (ਬਲਰਾਮ), ਜੋ ਹਲ ਧਾਰੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਕੰਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਰੋਹਿਣੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਲਿਆ। ਜਦ ਰਾਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭੋਂ ਹਰਿ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਜਨਾਰਦਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹਲਾਯੁਧ (ਬਲਰਾਮ/ਅਨੰਤ), ਚਾਂਦੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਸਨ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਆੜ ਲੈ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ, ਜੋ ਉਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਕਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਉਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਹ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਨ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਕੰਸ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਠਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਪਦਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਨੰਦਗੋਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ,” ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੰਦਗੋਪ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਪਰੰਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉੱਚਤ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਯਾਦਵਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਆਉਣਗੇ। ਇਹ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਗਰਭ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ। ਫਿਰ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੰਸ, ਜੋ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਆਇਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ: “ਇਹ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਗਰਭ ਹੈ, ਹੇ ਕੰਸ!”—ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਵਤ ਹੈ, “ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਤ ਹੈ।” ਕੰਸ ਨੇ, ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਅੱਠ-ਭੁਜਾ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੇ, ਬੱਦਲ ਵਰਗ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹੇ ਕੰਸ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹੈਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਸੰਘਾਰਕ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ?” ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਕੰਸ ਨੇ ਅੱਠਵੇਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ। ਭੋਜ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਬੱਚਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜੋ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਰਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੰਸ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਵੀ ਉਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਲੇਪ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਭ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਰੁਕਮੀਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚੋਂ ਰੁਕਮੀਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ, ਨਿਰਲੇਪ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਹਰਾ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਨਾ, ਸੁਚਾਰੁ, ਚਾਰੁਵੇਸ਼, ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਜਨਮੇ। ਚਾਰੁਸ਼੍ਰਵਾ, ਚਾਰੁਯਸ਼ਸ, ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਅਤੇ ਸਾਮਬਾ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਜਦ ਜੰਬਵਤੀ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਨੇ ਰੁਕਮੀਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਹੋਵੇ।” ਜੰਬਵਤੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਨੇ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਅਖੂਟ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਆਘਰਪਾਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਆਸ਼ਰਮ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਅੰਗੀਰਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਅਤੇ ਦਾੜੀ ਮੂੰਡ ਕੇ, ਘੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੰਜਾ ਘਾਸ ਦੀ ਮੋਟ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਹਥੀਂ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਆਸਰੇ, ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਫਲ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਰੁਤੂਆਂ ਤੱਕ ਅਧੋක්ෂਜ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਈ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਬਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਮਬਾ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜੰਬਵਤੀ, ਸਾਮਬਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪਾ ਕੇ, ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਅਤੁਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਆਦਿਤਯ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਬਾਣਾ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।