ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਰਸਦਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਚੁਕਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਰਾਜ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ। ਪੂਰੁ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਰਾਜ ਦਾ ਹਕਦਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਨਿਰਣੈ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਵਰਤਾਨਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਨਾਹੁਸ਼ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਖ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰੁ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਤੁਰਵਸੁ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਦੀ ਦਿਸਾ ਦਿੱਤੀ, ਯਦੁ ਨੂੰ ਦੱਖਣ, ਅਤੇ ਦੁਹਯੁ ਤੇ ਅਨੁ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਤੇ ਉਤਰ ਦੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਸੌਂਪੀਆਂ। ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਤਿ-ਦਵੀਪ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ੋਭਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕੁਝ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਏ, ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਦਿਸਾ-ਦਿਸਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਛੂਏ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚਣੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੇਕਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਭਾਗਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈ, ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਵੀ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਧਰਤੀ ਦੇ ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਸੋਨਾ, ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਸਤਰੀਆਂ, ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਲਿਨ-ਭਾਵ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੱਭ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰਦਾ, ਨਾਂ ਹੋਰ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਲਤ ਕਹਿੰਦਾ ਜਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ—ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਖਾਂ ਲਈ ਛੱਡਣੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਚਾਹ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ੁਨ-ਪੁਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਵੀ ਝੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਛਾ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਲ ਤੇ ਦੰਦ ਝੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਛਾ ਵੀ ਝੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਕੰਨ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਛਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਨ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਆਸ, ਸਰੀਰ ਬੁੱਢਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਦੇ ਬੁੱਢੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਛਾ-ਸੁਖ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾ-ਨਾਸ ਦੇ ਸੁਖ ਦੇ ਸੋਲਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਣ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਯਯਾਤੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫੈਲ ਗਈਆਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨਵਾਨ, ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਯਦੁ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ, ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਯਦੁ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸੀ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਹਸਰਜਿਤ, ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੁ, ਨੀਲ, ਅਜਕਾ ਤੇ ਲਘੁ। ਸਾਹਸਰਜਿਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤਜਿਤ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ: ਹੈਹਯ, ਹਯ ਤੇ ਰਾਜਾ ਵੇਣੁਹਯ। ਹੈਹਯ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਧਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਨੇਤ੍ਰਾ ਸੀ; ਧਰਮਨੇਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੀਰਤੀ, ਤੇ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਜਯ। ਸੰਜਯ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਧਰਮਵਾਨ ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਸੀ; ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣਯਾ। ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣਯਾ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜਾ ਦੁਰਦਮਾ ਸੀ; ਦੁਰਦਮਾ ਦਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਧਨਕਾ ਸੀ। ਧਨਕਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ, ਕ੍ਰਿਤਾਗਨੀ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਤੌਜਾ। ਚੌਥਾ ਕ੍ਰਿਤੌਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਅਰਜੁਨ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸਤਿ-ਦਵੀਪਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਲਈ, ਰਾਮ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਬਣਿਆ। ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਸੀ: ਸ਼ੂਰ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੀ। ਰਾਜਾ ਜਯਧਵਜ ਅਵੰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ; ਜਯਧਵਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਲ-ਜੰਘਾ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਇੱਥੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਲ-ਜੰਘਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਤਿਹੋਤ੍ਰਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਹੋਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਵਿੱਤਿਹੋਤ੍ਰਾ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਧੁ ਸੀ। ਮਧੁ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਇਆ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਧੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮਾਧਵ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੈਹਯ ਵੀ ਯਦੁ-ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਯਾਦਵ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹੈਹਯਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕੁਲ ਹਨ: ਵਿੱਤਿਹੋਤ੍ਰਾ, ਹਰਯਤ, ਭੋਜ, ਅਵੰਤੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਅਤੇ ਤਾਲ-ਜੰਘਾ। ਸ਼ੂਰ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤੇ ਜਯਧਵਜ—ਇਹ ਪੰਜ ਹੈਹਯਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਸ਼ੂਰ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਵਿੱਤਿਹੋਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਨਰਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਜਯਾ, ਜੋ ਅਮਿਤ੍ਰਕਰਸ਼ਣਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਈ।