ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵੰਡਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਾਦ ਉਠਿਆ—ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਪੋਤੇ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਯਦੁ ਹੈ? ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਪਿਛਾੜਨਾ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਉੱਤੇ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਮੇਤ, ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।" ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਯਦੁ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ; ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।" ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਦਿੱਤੀ, "ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰੀਫ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਵੱਲ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਿਆ, "ਯਦੁ ਨੇ ਮੇਰੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ, ਤੁਰਵਸੁ, ਦ੍ਰੁਹਯੁ ਅਤੇ ਅਨੁ ਨੇ ਵੀ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ।" ਪਰ ਪੁਰੂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਬੁਢ਼ੀ ਉਮਰ ਦੀ ਲਾਜ ਉਸ ਨੇ ਰੱਖੀ। ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਉਮਰ ਦੀ ਵਧੀਕਤਾ ਮੰਗੀ ਸੀ; ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਕਾਵ੍ਯ ਉਸ਼ਨਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: "ਤੇਰਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੇਗਾ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਾਰਸ ਹੋਵੇਗਾ।" ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਹੋਵੋ—ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣਵਾਨ ਹੈ, ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਰਾਜ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ।" ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ, ਜੇ ਉਹ ਯੋਗ ਹੈ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪੁਰੂ ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।" ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਵਰ ਦੀ ਬਦੌਲਤ, ਇਹ ਹੋਰ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਨਾਹੁਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਤੁਰਵਸੁ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਯਦੁ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਦ੍ਰੁਹਯੁ ਤੇ ਅਨੁ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਯਯਾਤੀ, ਨਾਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਰਾਜ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜ-ਵੈਭਵ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਪਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬੋਝ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਕਢ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਛੂਆ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਸਿਖ ਦਿੱਤੀ, "ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਛਾ ਭੋਗਣ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ।" ਉਹ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਹਵਨ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਭੋਗਣ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਸੋਨਾ, ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਦੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵੱਲ ਮੰਦੇ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ।" "ਜਦ ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਜਦ ਉਹ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰਦਾ, ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰ ਹੁੰਦਾ—ਜਦ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਲਤ ਕਹਿੰਦਾ, ਨਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਇੱਛਾ, ਜੋ ਮੂਰਖਾਂ ਲਈ ਛੱਡਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵੱਧਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਵੀ ਮੁਰਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇੱਛਾ—ਜੋ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਨਾਲ ਵਾਲ ਤੇ ਦੰਦ ਝੜਦੇ ਹਨ, ਇੱਛਾ ਵੀ ਝੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਕੰਨ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਛਾ ਅੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।" "ਜੀਵਨ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਆਸ ਕਦੇ ਬੁੱਢੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਸਰੀਰ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਇੱਛਾ-ਭੋਗ ਦਾ ਸੁਖ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਵਰਗ 'ਚ ਵੱਡਾ ਸੁਖ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਛਾ-ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸੁਖ ਦੇ ਸੋਲੇਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਯਯਾਤੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਭ੍ਰਿਗੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਈਆਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨਵਾਨ, ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਕ, ਦੀਰਘ-ਆਯੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਯਦੁ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ, ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਯਦੁ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ: ਵੱਡਾ ਸਾਹਸਰਜਿਤ, ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੁ, ਨੀਲ, ਅਜਕਾ ਤੇ ਲਘੁ। ਸਾਹਸਰਜਿਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤਜਿਤ ਹੋਇਆ; ਸ਼ਤਜਿਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ—ਹੈਹਯ, ਹਯ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੇਣੁਹਯ। ਹੈਹਯ ਦਾ ਵਾਰਸ ਧਰਮ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਧਰਮਨੇਤ੍ਰ ਸੀ; ਧਰਮਨੇਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੀਰਤੀ, ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਜਯਾ। ਸੰਜਯਾ ਦਾ ਵਾਰਸ ਧਰਮਕਰਮ ਵਾਲਾ ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਸੀ; ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਦਰਸ਼੍ਰੇਣਯਾ। ਭਦਰਸ਼੍ਰੇਣਯਾ ਦਾ ਵਾਰਸ ਰਾਜਾ ਦੁਰਦਮਾ ਸੀ; ਦੁਰਦਮਾ ਦਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਧਨਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਧਨਕਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ, ਕ੍ਰਿਤਾਗਨੀ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤੌਜਾ। ਚੌਥਾ ਕ੍ਰਿਤੌਜਾ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਅਰਜੁਨ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਸੱਤ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ। ਉਸ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮੌਤ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ; ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਰਾਜ-ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ ਗਏ।