ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯਾ ਨੇ ਗਰਗ ਮੁਨੀ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਗਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਜਨਮੇਜਯਾ ਦੀ ਰਥ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕਸ਼ਟ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਵਾਸ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਇधर-ਉਧਰ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਖ-ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਿਆ; ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਬੇਚੈਨ ਰਿਹਾ। ਆਖਰਕਾਰ, ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ ਵਿੱਚ, ਜਨਮੇਜਯਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ੌਨਕਾ, ਜੋ ਇੰਦਰਤੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਲੱਭਣ ਆਇਆ। ਇੰਦਰਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਯਜਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਨਮੇਜਯਾ ਲੋਹੇ ਦੀ ਵਾਸ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵਯ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਸੂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਨੇ ਫਿਰ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਭੀਮ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਚੰਗਾ ਰਥ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ! ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਚ-ਕੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਪੂਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਨੇਤৃত্ব ਹੇਠ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਦੇ ਪੋਤੇ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੱਡੇ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, “ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੋ।” ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਯਾਦਵ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਮਨਸਾ ਉਲਟ ਸੀ, ਅਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।” ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਯਾਦਵ, ਤੁਰਵਸੁ, ਧ੍ਰੁਯੁ ਅਤੇ ਅਨੂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਣਸੁਣੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਪੂਰੂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਾਤ ਮੰਨ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੁਢਾਪਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ خاطر, ਬੁਢਾਪਾ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਬੁਢਾਪਾ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਿਖਾਈ। ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਨੇ ਕਾਵਿਆ ਉਸ਼ਨਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: ‘ਤੁਹਾਡਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੇਗਾ, ਉਹ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ।’” ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਹੋਵੋ: ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ। ਭਾਵੇਂ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜ ਅਤੇ ਭਾਗ ਮਿਲਣ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ; ਪੂਰੂ ਇਸ ਰਾਜ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਗਿਆ-ਪਾਲਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਦੇ ਵਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।” ਫਿਰ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਤੁਰਵਸੁ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ, ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਦੱਖਣ, ਧ੍ਰੁਯੁ ਅਤੇ ਅਨੂ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉਤਤਰ ਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਰਾਜ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜ-ਚਮਕ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਭਾਰ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਇਥੇ, ਉਹ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਦੇ ਗਾਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ, ਕਛੂਆ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੁਆਰਾ, ਅਨੇਕਾਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਭੋਗਵਟ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਹਵਨ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇੱਛਾ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਸੋਨਾ, ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਨਾਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਸੋਚੇ, “ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ,” ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੱਭਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਾਸਤੇ ਮੰਦ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਜਦੋਂ ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇੱਛਾ ਜੋ ਮੂਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਣ ਵਾਸਤੇ ਔਖੀ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਝੜਨ ਵਾਂਗ ਝੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਗ—ਇੱਛਾ—ਜੋ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਨਾਲ ਵਾਲ ਅਤੇ ਦੰਦ ਝੜਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇੱਛਾ ਵੀ ਝੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨ ਉਮਰ ਨਾਲ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਛਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਭ ਅੰਗ ਕੁਦਰਤੀ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਆਸ ਉਮਰ ਨਾਲ ਬੁੱਢੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜੇਤੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਭੋਗਵਟ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੋਗਵਟ— —ਉਹ ਵੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਭ੍ਰਿਗੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਤਪस्या ਕੀਤੀ, ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਫੈਲ ਗਈਆਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨਵਾਨ, ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।