ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਸ਼ਿਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗਾਊ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਕਮਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚ੍ਯਵਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਭਾਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿ਷ਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਲੰਦਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਭਲੰਦਨ ਦਾ ਬਹਾਦੁਰ ਪੁੱਤਰ ਅਜਵਾਹਨ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਐਲਾ ਤੋਂ। ਐਲਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਟਵਕੰਤਕ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਖੇ, ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਭਵ ਦੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬਲਸ਼ਾਲੀ। ਉਹ ਸਨ: ਆਯੁ, ਮਾਯੁ, ਅਮਾਯੁ, ਮਹਾਬਲੀ ਵਿਸ਼੍ਵਾਯੁ, ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ, ਸ਼ਤਾਯੁ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁੱਤਰ। ਆਯੁ ਦੇ ਪੰਜ ਬਹਾਦੁਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੀ ਧੀ ਪ੍ਰਭਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਹੁਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ ਵੀਰਜਾ ਤੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸਨ: ਯਤੀ, ਯਯਾਤੀ, ਸਮਯਾਤੀ, ਆਯਾਤੀ, ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਵਿਜਾਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਯਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਯਯਾਤੀ। ਯਤੀ ਨੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਪੰਜਾਂ ਵਿਚ ਯਯਾਤੀ ਮਹਾਨ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸ਼ਨਾਸ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਰਾਜਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਾਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਆਹਿਆ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਯਦੁ ਅਤੇ ਤੁਰਵਸੁ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਧਰਮੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਏ। ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਦ੍ਰੁਹਯੁ, ਅਨੁ ਅਤੇ ਪੁਰੂ ਹੋਏ। ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਰਥ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਚਮਕਦਾਰ, ਅਮੋਘ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਨ ਜਿਹੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਜੋਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕੋਈ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਵ ਦਾ ਭਗਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਯਗ ਕਰਵਾਏ, ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕੀਤੀ। ਕੌਰਵਾਂ ਵਿਚ ਭਵਦ੍ਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ। ਕੌਰਵ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਤੱਕ ਪੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਵੀ। ਉਹ ਰਥ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਗਰਗ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਗਰਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਵਾਸ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਨਗਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਨਾ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਆਖ਼ਰ, ਉਹ ਸ਼ੌਣਕ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ। ਇੰਦਰੈਤੀ ਨਾਮਕ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ। ਇੰਦਰੈਤੀ ਨੇ ਜਨਮੇਜਯ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਵਾਸ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਯਗ ਸਨਾਨ ਦੌਰਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਵਾਸੁ, ਚੇਦੀ ਰਾਜਾ, ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ ਨੇ ਉਹ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਭੀਮ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਰਥ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਤਾ। ਯਯਾਤੀ, ਜੋ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮੁਖੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ, ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾ ਨਾਤੀ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯਦੁ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੋ।” ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਰਾਜ ਕਦੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਯਦੁ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਵੱਖਰਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਨੇਕ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਯਦੁ, ਤੁਰਵਸੁ, ਦ੍ਰੁਹਯੁ ਅਤੇ ਅਨੁ ਸਭ ਨੇ ਮੇਰੀ ਅਣਗਲਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪੁਰੂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਖ਼ਾਸ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਵਾਰਸ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਬੁਢਾਪਾ ਚਾਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ, ਉਸੇ ਨੇ ਬੁਢਾਪਾ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਕਲਾ ਦੱਸੀ। ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਕਾਵ੍ਯ ਉਸ਼ਨਾਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, 'ਤੇਰਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੇ, ਉਹੀ ਰਾਜ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਵੇ।' ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵੀ ਇਹੀ ਸਵੀਕਾਰੋ ਕਿ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣੀ ਹੋਵੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਭਗਤ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਅਤੇ ਪੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਅੱਗੇ ਚੱਲੀ।