ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਯਮ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਪੈਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਛਾਇਆ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਛਾਇਆ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਛਾਇਆ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਯਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਰ ਪੂਰੇ ਪਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਕੀੜੇ ਪੈ ਗਏ। ਇਹ ਕਲੇਸ਼ ਭੋਗਦੇ ਹੋਏ, ਯਮ ਜੀ ਗੋਕਰਣ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਦੇਵ ਭਾਵਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਯਮ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦਾ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਨੂ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ, ਸੰਜ्ञਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤਵਸ਼ਟਰ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਛਾਇਆ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਨਾਰੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਛਾਇਆ, ਜਿਹੜੀ ਵਡਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਘੋੜੀ ਬਣ ਕੇ, ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਨੇ—ਜੋ ਛਾਂਹ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ—ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵਡਵਾ ਛਾਇਆ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ ਤਵਸ਼ਟਰ ਦੀ ਧੀ ਵਡਵਾ ਨੇ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੈਦ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸੰਜ्ञਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸੂਰਜ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਭਯਾਨਕ ਚੱਕਰ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣੇ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਭਾਗਵਾਨ ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੁੱਖ ਦੈਵੀ ਅਸਤਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਭਾਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਹ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸਕ ਅਗਨਿ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਮਨੁ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੌਂ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਰਗੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਸਨ—ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਨਭਾਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਣੁ, ਸ਼ਰਯਾਤੀ, ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ, ਨਭਾਗ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਕਰੂਸ਼, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਰ। ਇਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਰਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਇਹ ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਚੰਦਰ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੂ ਹੋ ਸਕੇ। ਫਿਰ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ्ञ ਨਾਲ, ਇਲਾ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਬਣੀ; ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਕਹਾਈ। ਇਲਾ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਪੁਰਖ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਔਰਤ ਬਣਦੀ ਰਹੀ। ਇਲਾ, ਸੋਮਪੁਤ੍ਰ ਬੁਧ ਦੇ ਘਰ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਬੁਧ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ, ਇਲਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਐਲ, ਯਾਨੀ ਪੁਰੂਰਵਸ, ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਰੂਰਵਸ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਕਤ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਬਹੁਤ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਆਗੇ ਚਲ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਉਤਕਲਾ, ਗਿਆ ਤੇ ਵਿਨਤਾਸ਼ਵ। ਉਤਕਲਾ ਦਾ ਰਾਜ ਉਤਕਲਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ, ਵਿਨਤਾਸ਼ਵ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਭੂਮੀ ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਗਿਆ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਵਾਸ ਸੀ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਿਆ। ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਦੀ ਕੋਈ ਧੀ ਨਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ; ਪਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ। ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਰਾਜ ਪੁਰੂਰਵਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੂੰ ਮਾਨਵੇਯਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਰ ਤੇ ਨਾਰੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸਨ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀਰੋ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਕੁਤਸਥ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਯੋਧਨਾ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਥੁ, ਜੋ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠੀ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਵਕਾ ਹੋਏ; ਵਿਸ਼ਵਕਾ ਤੋਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਰਦ੍ਰਕਾ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵਾ ਹੋਇਆ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਬਸਤੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੰਸ਼ਕਾ ਜਨਮਿਆ; ਵੰਸ਼ਕਾ ਨੇ ਗੌੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਬਸਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਵਲਾਸ਼ਵ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਬਲੀ ਧੁੰਧੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਧੁੰਧੁਮਾਰਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਧੁੰਧੁਮਾਰਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਦ੍ਰਿੜਾਸ਼ਵ, ਚੰਡਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਕਪਿਲਾਸ਼ਵ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਦ੍ਰਿੜਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੋਦ, ਫਿਰ ਹਰਿਆਸ਼ਵ, ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਕੁੰਭ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਹਤਾਸ਼ਵ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ ਸੰਹਤਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਰਣਾਸ਼ਵ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ; ਰਣਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਂਧਾਤਾ ਹੋਇਆ। ਮਾਂਧਾਤਾ ਤੋਂ ਪੁਰੁਕੁਤਸ, ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਅੰਬਰੀਸ਼, ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮੁਚੁਕੁੰਦ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਹਰਿਤਾ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਰਿਤਾ ਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਹ, ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਏ ਬਣੇ। ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤ੍ਰਸੱਦਸਯੁ ਹੋਇਆ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਭੂਤੀ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਣੁਵ੍ਰਿਧ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਣੁਵ੍ਰਿਧ ਵੰਸ਼ ਚਲਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਸ਼ਤਰੀਏ ਬਣ ਗਏ। ਸੰਭੂਤੀ ਨੇ ਅਨਰਣਯਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਅਨਰਣਯਾ ਉਹ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਨਰਣਯਾ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ, ਫਿਰ ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਜਨਮਿਆ। ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਤੋਂ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਵਸੁਮਾਨਸ ਰਾਜਾ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਤ੍ਰ ਤੰਡਿਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਚੇਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵੰਸ਼, ਆਪਣੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤਬਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।