ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘਟਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ, ਸਭ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਣ ਵਾਲਾ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੁਰਾਣ ਰਚਿਆ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਜੋ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਸੁਣਾਓ। ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਆਦਿਤਯ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਆਦਿਤਯ ਦੀ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੌਥੀ ਪਤਨੀ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੰਜ्ञਾ, ਰਾਜ्ञੀ, ਪ੍ਰਭਾ ਅਤੇ ਛਾਇਆ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਸੰਜ्ञਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਨੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਰੇਵਤੀ ਨੂੰ ਵੀ। ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਆਦਿਤਯ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਤਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸੰਜ्ञਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਛਾਇਆ ਨੂੰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਛਾਇਆ ਨੇ ਫਿਰ ਭਾਸਕਰ ਤੋਂ ਸਾਵਰਣਿ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ਨੀ, ਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿ਷ਟੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਛਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ, ਪਰ ਯਮ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਯਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਪੈਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਛਾਇਆ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਯਮ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਛਾਇਆ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਛਾਇਆ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਰ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੀਪ, ਲਹੂ ਅਤੇ ਕੀੜੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਯਮ ਗੋਕਰਨ ਗਿਆ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਦਸੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਭਵ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਪਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਦ, ਪਿਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਉਸ ਦੀ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਤਪਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਛਾਇਆ ਨਾਮਕ ਇਕ ਨਾਰੀ ਬਣਾਈ। ਉਹ ਧਰਮਣਿਸ਼ਠਾ ਮਾਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਨੇ, ਜੋ ਛਾਇਆ ਦਾ ਪਤੀ ਸੀ, ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਛਾਇਆ (ਜਿਸਨੂੰ ਵਡਵਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵਡਵਾ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ, ਨੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੈਦ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ, ਸੰਜ्ञਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਚਕਰ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਕ੍ਰਵਾਤੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਦੈਵੀ ਅਸਤਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਚਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਲੈਅ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਮਨੁ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੌ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਹਨ: ਇක්ෂਵਾਕੁ, ਨਭਾਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਣੁ, ਸ਼ਰਿਆਤੀ, ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ, ਨਭਾਗ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਕਰੂਸ਼ ਅਤੇ ਪૃਸ਼ਧ੍ਰ। ਇਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪੁੁਰਸ਼ਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਇਕ ਵਾਰ, ਜਦ ਸੁਦਯੁਮਨਾ (ਇਲਾ) ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਨਾਰੀ ਬਣ ਗਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਚੰਦਰ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੂ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਖ਼ਵਾਕੁ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਨਾਲ ਇਲਾ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਕਹਾਈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਉਹ ਨਰ ਰਹਿੰਦੀ, ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ ਨਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ। ਇਲਾ ਸੋਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਦੇ ਘਰ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਬੁਧ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੋਮਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਤੋਂ ਆਇਲ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾ ਜਨਮਿਆ। ਪੁਰੂਰਵਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਖ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਧੂ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਉਤਕਲ, ਗਯਾ ਅਤੇ ਵਿਨਤਾਸ਼ਵ। ਉਤਕਲ ਦਾ ਰਾਜ ਉਤਕਲ ਦੇਸ਼ ਸੀ, ਵਿਨਤਾਸ਼ਵ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਗਯਾ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਜੋ ਗਯਾ ਨਾਮਕ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਉਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਖ਼ਵਾਕੁ ਦਾ ਵੱਡਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਦੀ ਕੋਈ ਧੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ। ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਧਰਮੀਕ ਰਾਜਾ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਰੂਰਵਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਖ਼ਵਾਕੁ ਨੂੰ ਮਾਨਵੇਯਾ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਨਾਰੀ ਅਤੇ ਨਰ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ੀ ਨਾਮਕ ਬਹੁਤ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਤੇ ਦੱਸ, ਕੁੱਲ ਪੰਦਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਕੁਤਸਥ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਕੁਤਸਥ ਤੋਂ ਸੁਯੋਧਨ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਥੁ ਆਇਆ, ਜੋ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਵਕਾ; ਵਿਸ਼ਵਕਾ ਤੋਂ ਅਰਦ੍ਰਕਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਜਨਮਿਆ। ਸ਼ਾਬਸਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੰਸ਼ਕਾ ਜਨਮਿਆ। ਵੰਸ਼ਕਾ ਨੇ ਗੌੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਬਸਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਵਲਾਸ਼ਵ ਸੀ; ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਬਲੀ ਧੁੰਧੁ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਧੁੰਧੁਮਾਰ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਧੁੰਧੁਮਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ: ਦ੍ਰਿਢਾਸ਼ਵ, ਚੰਡਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਕਪਿਲਾਸ਼ਵ—ਇਹ ਹਨ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ।