ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਆਦਰਯੋਗ ਪਿਤਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਬੇਟਾ, ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਤੂੰ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ, ਸਿਆਣੇ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ Arundhatī ਦੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੀ ਹੈ; ਧਰਮਵਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਰਧਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਇੱਛਿਤ ਵਰਤ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ venerable Śaṅkara ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਤਮ-ਸਯੰਯਮੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਚੰਦ੍ਰ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸ਼ਾਕਤਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ, ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ—ਕਾਮ ਤੇ ਅੰਢਕਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਾਕਤੇਯ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਸ਼ਾਂਬੂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ-ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜਲਾਇਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ ਤੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਬਸ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਧੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ; ਪਿਆਰੇ, ਇਸ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਰੋਕੋ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੀ। ਗੁੱਸਾ ਮੂਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਆਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਕੌਣ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਜਦਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਭੋਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਸਾ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਤੇ ਤਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਦੁਖੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਾ ਜਲਾਓ। ਆਪਣੀ ਯਜਨਾ ਰੋਕੋ; ਧਰਮਵਾਨ ਸੱਚਮੁਚ ਮਾਫੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਨ।” ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਕਤੇਯ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਯਜਨਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੇ venerable ਵਸੀਸ਼ਠ, ਸਿਆਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪੁਲਸਤਿਆ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਯਜਨਾ ਤੇ ਆਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ-ਜਲ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਹ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਦਰ ਨਾਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਵੱਡੀ ਵੈਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਫੀ ਦੀ ਓਟ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋਗੇ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਵਰਤ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਤੂੰ ਪੁਰਾਣ-ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਰਚਨਕਾਰ ਬਣੇਗਾ। ਤੂੰ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅੰਤਮ ਸਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ, ਚਾਹੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਦਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੇਰਾ ਗਿਆਨ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਫਿਰ venerable ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਚਨਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਲਸਤਿਆ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ—ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ—ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਛੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਚੌਥੀ ਪੁਰਾਣ ਵਜੋਂ, ਪੁਰਾਣ-ਸੰਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਸੀਸ਼ਠਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਫਿਰ, ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਜੋ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, “ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ।” ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਤਯ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਦਿਤਯ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ, ਲੈ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੰਜਨਾ, ਰਾਜਨੀ, ਪ੍ਰਭਾ ਤੇ ਛਾਇਆ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸੰਜਨਾ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ, ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਨੂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਹੈ, ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਯਮ ਤੇ ਯਮੁਨਾ, ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਰੇਵਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਆਦਿਤਯ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਤਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਛਾਇਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਛਾਇਆ ਨੇ ਭਾਸਕਰ ਤੋਂ ਸਾਵਰਨੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ਨੀ, ਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿ਷ਟੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਛਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਮਨੂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲਗਾਵ ਦਿਖਾਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਪਤਾ ਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਯਮ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ— ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਪੈਰ ਉਠਾ ਕੇ ਛਾਇਆ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਯਮ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਛਾਇਆ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਛਾਇਆ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਯਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਰ ਪੂੜੀ, ਖੂਨ, ਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋ ਗਿਆ। ਯਮ ਨੇ ਫਿਰ ਗੋਕਰਣ ਜਾ ਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਭਵ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਨੂ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ, ਉਸ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਛਾਇਆ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਮਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ austerities ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਸਮੇਂ ਤੇ ਯਤਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਛਾਇਆ—ਵਡਵਾ ਨਾਂ—ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਵਡਵਾ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ, ਨੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚਿਕਿਤਸਕ ਹਨ, ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸੰਜਨਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਧਨ੍ਯ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੁੱਖ ਦੇਵ-ਹਥਿਆਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਸੀਸ਼ਠਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਚੰਦ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੰਖੇਪ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ।