ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਸੀ਷ਠ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇਕ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਇਸਤਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਆਭੂਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਨੇਕ-ਚਰਿਤਰ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਭਰੇ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਂ, ਤੇਰੇ ਸ਼ੁਭ ਆਭੂਸ਼ਣ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਬਿਨਾ ਰਾਤ ਹਨੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਆਭੂਸ਼ਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠੀ ਕਿਉਂ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇਂ? ਸੁੰਦਰ ਮਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।" ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯੰਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ, ਨਾ ਚੰਗਾ, ਨਾ ਮਾੜਾ। ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯੰਤੀ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ: "ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਬੋਲ, ਬੋਲ!" ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ, ਰੋ ਪਈ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ," ਤੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਪੋਤੇ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀ਷ਠ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਦਿਲੋਂ ਰੋ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰੁੰਧਤੀ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਦੁੱਖ ਮਨਾਇਆ। ਜਦ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ, ਮਾਂ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਣ ਹੈ।" ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾਈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰ।" ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀ਷ਠ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪੋਤੇ, ਤੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣ—ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਾ ਕਰ।" "ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਹੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ, ਵਸੀ਷ਠ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯੰਤੀ, ਵਸੀ਷ਠ ਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਰੇਤ ਦਾ ਅਸਥਾਈ ਲਿੰਗਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਿਵਸੂਕਤ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸੰਕਲਪ ਪਾਠ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਨੀਲਰੁਦ੍ਰ, ਸੁੰਦਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਵਾਮੀਯ, ਪਵਮਾਨ ਤੇ ਪੰਚਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਜਾਪ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਹੋਤਾਰ, ਲਿੰਗਸੂਕਤ, ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ ਤੇ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਰਘਿਆ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਠੀਕ ਰੀਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ, ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਖਾ ਲਿਆ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ," ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। "ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ!" ਕਰਕੇ ਉਹ ਰੋ ਪਿਆ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ੰਕਰ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵੇਖੋ, ਇਹ ਮੁੰਡਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੈ।" ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ, ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਪਰਾਸ਼ਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, "ਹੇ ਹਰਾ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ" ਉਚਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਮਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਸਭ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ 'ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ।" ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਪੀ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਉਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਜਾ ਜਨਮੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜੀਆਂ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਵਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਨੀਲਲੋਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਦਿਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਭਵਾਨੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੰਦੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੌਣ, ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਦਾਨਵ, ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ?" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਬੈਲ-ਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਸੀ਷ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਵੇਖ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਸੀ਷ਠ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਜੇ ਦਿਸ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।" "ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਦੇਵੀ-ਸਮਾਨ ਹੈ—ਤੇਰੀ ਮਾਂ। ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਦੋਵਾਂ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ।" ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਹਰਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਉਮਾ ਤੇ ਵਸੀ਷ਠ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਤੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਾਲੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ।