ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਧਾ ਸੱਚ ਹੀ ਸੀ; ਇਹ ਵੀ ਇਥੇ ਝੂਠਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਕਤਿ ਤਾਂ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਅਕੇਲੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹਾਂ। ਹਾਏ! ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਿੰਨਾ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਕਿ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਇੱਥੇ ਜੀ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਬੇਲ ਦਰਖ਼ਤ ਉੱਤੇ; ਭਾਵੇਂ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਉਖੜ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਪੁੱਤ੍ਰਵਧੂ ਦੇ ਇਹ ਦੁਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ, ਜਿਹੜੇ ਬੜੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਕੁਟੀਆ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਲਿਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ, ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ ਤੇ ਚੁਪਚਾਪ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਸ਼ਕਤਿ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਅਤਿਅੰਤ ਭਗਤਿ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਗਰਭਾਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਲ ਦੀ ਲੀਨ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਸਕੇ। ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਸ਼ਕਤਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਤੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ, ਸ੍ਵਾਹਾ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ, ਅੱਗ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸ਼ਕਤਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਕਤਿ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਦਾਦਿਆਂ ਤੇ ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਨੇ ਨੱਚਿਆ, ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਆਵਤਰਨ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨੱਚ ਪਏ, ਦੇਵਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਨੱਚੇ, ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੁਨੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜਨਮਿਆ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਜਿਹੜਾ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੂਰਜ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਨਾਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਗਈ, ਉਸਦਾ ਗਲਾ ਰੁੱਕ ਗਿਆ, ਉਹ ਰੋ ਪਈ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਅਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗੀ—ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ-ਅਸੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, “ਹੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਹੀ ਖੂਨ ਹੈ! ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ!” “ਹੇ ਸ਼ਕਤਿ! ਆਪਣੇ ਛੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਖ, ਜਿਵੇਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੁਖੀ ਪੁੱਤ੍ਰਵਧੂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਨਾ ਦਿੱਤੀ, “ਰੋ ਨਾ।” ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਸ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਿਰਗ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਜਦ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਗਹਣੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮਾਂ, ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗਹਣੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਰੀਰ ਨਿੱਕਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਾਰਨ ਦੱਸ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਰਹਿਤ ਰਾਤ ਹਨੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” “ਮਾਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗਹਣੇ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਉਂ ਬੈਠੀ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਤੀ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ? ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।” ਪਰ ਆਪਣੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯੰਤਿ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲੀ, ਨਾ ਸ਼ੁਭ ਨਾ ਅਸ਼ੁਭ। ਫਿਰ ਸ਼ਕਤਿ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਬੋਲ, ਬੋਲ!” ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਰੋ ਪਈ, “ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ,” ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਪੋਤੇ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੀ ਕਰੁਣਾਵਸ਼ ਰੋ ਪਏ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਅਰੁੰਧਤੀ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਤਪਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰੋ ਪਏ। ਜਦ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪਰਾਸ਼ਰ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, “ਮੈਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਾਂ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿਰਣੈ ਹੈ।” ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਹੋਈ ਕਹਿੰਦੀ, “ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ! ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।” ਸ਼ਕਤਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ, “ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਤੇਰਾ ਇਰਾਦਾ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣ—ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਕਰ।” “ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਹੇ ਸ਼ਕਤਿ ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਕੀ ਗਲਤੀ?” ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਸ਼ਕਤਿ ਦਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯੰਤਿ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੁਨੀਜਨਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਰੇਤ ਦਾ ਇਕ ਅਸਥਾਈ ਲਿੰਗ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਿਵਸੂਕਤ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਕਤਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਨੀਲਰੁਦ੍ਰ, ਸੁੰਦਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਵਾਮੀਯ, ਪਵਮਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਤਾਰਾ, ਲਿੰਗਸੂਕਤ, ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ ਅਤੇ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਰਘਿਆ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਹੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀ, “ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਲਹੂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ!