ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਪੋਤ੍ਹ, ਡਰ ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ: “ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਬਚਾਓ, ਤਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ ਛੱਡੋ ਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਜੇ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਆਂਵਾਂ ਤੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਸੁਰ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਠਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਫ ਕੀਤੀਆਂ। ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਮਗੀਨ ਸਸੁਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਰੁੰਧਤੀ, ਜੋ ਖੁਦ ਵੀ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੋਤ੍ਹ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉਠਦੇ ਹਨ, ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਗਮ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਰੁੰਧਤੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰੋ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਚਤੁਰ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨੈਣ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਬੱਚਾ ਇੱਕ ਰਿਗ-ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕੌਣ ਬੋਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਦ, ਹਰੀ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਦਇਆ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ: “ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਰਿਗ-ਮੰਤ੍ਰ ਤੇਰੇ ਪੋਤੇ ਦੇ ਮੁਖ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਤੇਰਾ ਪੋਤਾ, ਮੇਰਾ ਵੀ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਠੋ। ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਵੰਸ਼ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇਗੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦਇਆਲੂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਥੇ ਹੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੈਣ-ਕਮਲ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਛੂਹਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਪੈਂਦੇ ਹਨ: “ਹਾਏ ਪੁੱਤ, ਪੁੱਤ!” ਤੇ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਰੋਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੁਬਾਰਾ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ: “ਆ ਜਾ, ਆ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ! ਵੇਖ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ, ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ।” “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਆਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੱਜਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਵਾਸ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਰੋ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਵੇਲੇ, ਆਰੁੰਧਤੀ ਡਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਵੀ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਡਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੋਤ੍ਹ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: “ਹੇ ਭੂਲੇ ਹੋਏ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਵਾਂਗ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵੱਜਿਆ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੂਰੇ ਤੇ ਵਿਰਲੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ? ਦੱਸ, ਹੇ ਨਿਆਂਵਾਂ ਇਸਤਰੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ?” “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਮੁਖ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚੱਖ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਪੋਤ੍ਹ ਨੂੰ ਤਕੜੀ-ਤਕੜੀ ਬਾਤਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਰੁੰਧਤੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਰੁੰਧਤੀ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੋਈ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ: “ਹੇ ਨਿਆਂਵਾਂ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੀ ਧਾਈ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ।” “ਜੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਦੋਵੇਂ ਪਾਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਅਵਿਰਤ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ; ਮੈਂ ਦੁਖ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ।” “ਹਾਏ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਅਦਭੁਤ ਵੇਖਿਆ; ਮੈਂ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ। ਫਿਰ ਵੀ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਈ ਇਸਤਰੀ ਇੱਥੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਨਿਆਂਵਾਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੇਇਜ਼ਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ।” “ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਪੁੱਤ, ਪੋਤੇ, ਅਤੇ ਸਸੁਰ—ਇਹ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਅਸਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਹੀਂ; ਪਤੀ ਹੀ ਅਸਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਹੈ; ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਝੂਠਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਕਤੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਰਹਿ ਗਈ ਹਾਂ।” “ਹਾਏ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਿੰਨਾ ਸਖਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਜਿੰਦਗੀ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਕੇ, ਲਤਾ ਵਾਂਗ ਦਰੱਖਤ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਉਖੜੀ ਹੋਈ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਮਰ ਹਾਂ; ਪਤੀ ਤੋਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਰਹਿ ਗਈ।” ਪੋਤ੍ਹ ਦੀਆਂ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਆਰੁੰਧਤੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਆਰੁੰਧਤੀ, ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਿਆਂਵਾਂ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਪਤੀ-ਭਗਤ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ। ਫਿਰ, ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਦਿਤੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਾਹਾ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਅਗਨੀ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਆਦਿਤਿਆ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ।