ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਵਸਤਿਆਤ੍ਰੇਯਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੇ, ਉੱਚੀ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਦੋ ਰਿਸ਼ੀ—ਦੱਤਾ ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ—ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਦੱਤਾ, ਆਤ੍ਰੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਅਮਲਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ—ਸ਼ਿਆਵਾ, ਪ੍ਰਤਵਸਾ, ਵਾਵਲਗੁਸ ਅਤੇ ਗਹਵਰਾ—ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਆਤ੍ਰੇਯਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਕਾਸ਼ਯਪ, ਨਾਰਦ, ਪਰਵਤ ਅਤੇ ਉਧਤ। ਇਹ ਚਾਰ ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਰਦ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿ ਸੀ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤਾਰਕਾਮਯਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਆਤਮ-ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵੱਡੇ ਸੁਕਾੜ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪस्या ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਪਾਣੀ, ਜੜਾਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਇਆ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀ ਨਾਲ ਜੀਵਤ ਕੀਤਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਦ੍ਰਸ਼ਯੰਤੀ ਤੋਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਖੂਨ ਤੋਂ ਕਾਲੀ ਨੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੋਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦਵੈਪਾਯਨ (ਵੇਦਵਿਆਸ) ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਦਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪੀਵਰੀ ਤੋਂ ਉਪਮਨਯੂ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ੁਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਭੂਰੀਸ਼੍ਰਵਾ, ਸ਼ੰਭੂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਗੌਰਸ, ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਗੌਰਸ; ਧੀ ਕਿਰਤਿਮਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੀ। ਉਹ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤਾ ਅਤੇ ਅਨੂਹਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਵੇਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਗੌਰਾ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਧੂਮਰਾ, ਅਤੇ ਅਰੁਣਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਬਾਦਰੀਕਾ ਵੀ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਠ ਪਰਾਸ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਹੁਣ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਿਤੀ ਤੋਂ ਆਏ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣੋ: ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਪਿੰਜਲ, ਘ੍ਰਤਾਚੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਿਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਥੂ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਭਦਰਾ, ਅਤੇ ਭਦਰਾ ਤੋਂ ਵਾਸੁ। ਉਪਮਨਯੂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਪਮਨਯੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਬਹੁਤ ਹਨ। ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣਾ ਦੇ ਕੌਣਡਿਨਯਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਕਰਸ਼ੇਯਾ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਦਸ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਵਸੀਸ਼ਠਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਵੰਸ਼ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਵਾਦਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਖਾ ਲਿਆ, ਇਹ ਸੁਣੋ। ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰੁਧਿਰਾ ਨੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਖਾ ਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਉਕਸਾਏ ਤੇ, ਰੁਧਿਰਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਹਵਨ ਦੀ ਭੇਟ ਨੁੰ ਖਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ 'ਪੁੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ' ਕਰਕੇ ਰੋਇਆ ਅਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਲੁੱਟ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ, ਸ਼ਕਤੀ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਇਸਦੇ ਬਿਨਾ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ।' ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਆਂਸੂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ; ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਸੋਹਣੀ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਲਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਹਥੀਂ ਰੋਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਤੇ ਰੋਈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਪੂਤ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਡਰ ਅਤੇ ਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਅਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ: 'ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਬਚਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕੋ।' 'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਸਰੀਰ ਨਾ ਛੱਡੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਆਪਣਾ ਪਿਤਾ-ਸਹੁਰਾ ਹੱਥੀਂ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੋਂਝਦੀ ਹੈ। ਉਹ, ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ, ਜੋ ਖੁਦ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੀ ਅਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਪੁਤਰੀ-ਸਹੁਰਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਠਦਾ, ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਰੁੰਧਤੀ, ਆਂਸੂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਛੁਹਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਕ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ, ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਚਤੁਰ-ਮੁਖਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਬੱਚਾ ਇੱਕ ਰਿਗ-ਵੇਦ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਆਦਰ ਨਾਲ, ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਇਹ ਕੌਣ ਬੋਲਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਰੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜਾ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦਾ ਭੰਡਾਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬਚਨ ਆਖਦਾ ਹੈ।