ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼੍ਵੇਤ, ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼ਿਖੰਡੀ, ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼ਵ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤਲੋਹਿਤ ਵਰਗੇ ਉੱਚਤਮ ਜ্ঞানੀਆਂ, ਡੁੰਡੁਭੀ, ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਰੀਚੀਕ ਅਤੇ ਕੇਤੁਮਾਨ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੋਕ, ਵਿਕੇਸ਼, ਵਿਪਾਸ਼ਾ (ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ), ਸੁਮੁਖ, ਦੁਰਮੁਖ, ਦੁਰਦਮ ਅਤੇ ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮ ਵੀ ਸਨ। ਫਿਰ, ਸਨਕ, ਸਨੰਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ, ਰਿਭੁ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਸੁਧਾਮਾ ਅਤੇ ਵੀਰਜਾ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਮੂਲ ਸਨ। ਸ਼ੰਖਪਾਦ, ਵੈਰਜ, ਮੇਘ, ਸਾਰਸਵਤ, ਸੁਵਾਹਨ (ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਿਸ਼ੀ), ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਮੇਘਵਾਹਾ ਵੀ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕਪਿਲ, ਆਸੁਰੀ, ਪੰਚਸ਼ਿਖਾ, ਵਲਕਲ (ਜੋ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਸੀ), ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਨ। ਪਰਾਸ਼ਰ, ਗਰਗ, ਭਾਰਗਵ, ਆਂਗਿਰਸ, ਬਲਬੰਧੂ, ਨਿਰਾਮਿਤ੍ਰ, ਕੇਤੁਸ਼੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਤਪੋਧਨ, ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਯੋਗ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੰਬੋਦਰ, ਲੰਬ, ਲੰਬਾਕਸ਼, ਲੰਬਕੇਸ਼ਕ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ, ਸਮਦਰਸ਼ੀ, ਸਾਧਯ ਅਤੇ ਸਰਵ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਧਾਮਾ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ, ਵੀਰਜਾ, ਅਤ੍ਰਿ, ਦੇਵਸਦ, ਸ਼੍ਰਵਣ, ਸ਼੍ਰਵਿਸ਼ਠਕ, ਕੁਣੀ, ਕੁਣਿਬਾਹੁ, ਕੁਸ਼ਰੀਰ ਅਤੇ ਕੁਨੇਤ੍ਰਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੀ ਉੱਚਤਮ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕਸ਼੍ਯਪ, ਉਸ਼ਨਾ, ਚ੍ਯਵਨ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਉਤਥਯ, ਵਾਮਦੇਵ (ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ), ਵਾਚਸ਼੍ਰਵਾ, ਸੁਧੀਕ, ਸ਼੍ਯਾਵਾਸ਼ਵ (ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ), ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭ, ਕੌਸ਼ਲਯ, ਲੋਗਾਕਸ਼ੀ, ਕੁਥੁਮੀ, ਸੁਮੰਤੁ, ਬਰਬਰੀ (ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ), ਕਬੰਧ, ਕੁਸ਼ਿਕੰਧਰ, ਪਲਕਸ਼, ਦਾਲਭਿਆਯਣੀ, ਕੇਤੁਮਾਨ ਅਤੇ ਗੋਪਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਭੱਲਾਵੀ, ਮਧੁਪਿੰਗ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ (ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ), ਉਸ਼ਿਕਾ, ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ, ਦੇਵਲਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ—ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਸ਼ਾਲੀਹੋਤ੍ਰ, ਅਗ્નਿਵੇਸ਼, ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ, ਸ਼ਰਦਵਸੁ, ਛਗਲਾ, ਕੁੰਡਕਰਨ, ਕੁੰਭ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਹਕ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਲੂਕ, ਵਿਦ੍ਯੁਤ, ਮੰਡੂਕ, ਆਸ਼ਵਲਾਯਨ, ਅਕਸ਼ਪਾਦ, ਕੁਮਾਰ, ਉਲੂਕ ਅਤੇ ਵਤਸ ਵੀ ਉੱਤਮ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕੁਸ਼ਿਕ, ਗਰਭ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕੌਰੁਸ਼ਯ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਯੋਗੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਪੂਰਨ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਯਾਂ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ਿਸ਼ਯ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਤੱਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ 'ਪਸ਼ੁ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਭਵ ਨੂੰ 'ਪਸ਼ੁਪਤਿ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਹੈ, ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਅਤੇ ਨੀਚਤਮ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਸਕੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯੋਗ ਦੇ ਆਸਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਲਕ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਨ ਹੈ; ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨੀਚਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੱਧ ਆਸਨ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਏਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਸੱਚੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਇਹ ਕਿਰਪਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਯੋਗ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਦਰਜਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਿਰਵਾਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਰੋਕਤਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਯੋਗ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਮਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਰੋਕਤਾਮ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅੱਠ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ: ਪਹਿਲਾਂ ਯਮ, ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ, ਤੀਜਾ ਆਸਨ, ਚੌਥਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ, ਛੇਵਾਂ ਧਾਰਨਾ, ਸੱਤਵਾਂ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਮਾਧੀ। ਯਮ austerity ਅਤੇ restraint ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਹਿੰਸਾ ਯਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ, ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ (ਨਾ-ਚੋਰੀ), ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਅਤੇ ਅਲੋਭ ਵੀ ਨਿਯਮ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਯਮ ਹੀ ਨਿਯਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਹਿੰਸਾ ਹੈ; ਇਹ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ, ਸੁਣਿਆ, ਅਨੁਮਾਨਿਆ ਜਾਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕਹਿਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ—ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਾਰੇ ਅਪਸ਼ਬਦ ਨਾ ਕਹਿਣਾ, ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਸਮਝ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾ ਕਹਿਣਾ—ਇਹ ਹੋਰ ਨਿਯਮ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਚੀਜ਼, ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਕੇ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਲੈਣੀ—ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ ਹੈ। ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਹੈ, ਜੋ ਯਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਵੈਖਾਨਸ, ਵਿਦਾਰ, ਵਿਵਾਹਿਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਭੋਗ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ—ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ, ਅਹਿੰਸਾ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਉੱਥੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਹਿੰਸਾ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤਿਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਇੰਝ ਹੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਇਹ ਉੱਚਤਮ ਯੋਗ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ, ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਸਚੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਸਿੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।