ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਾਸ਼ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਰੰਗੀਨ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ—ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਕਰਕੋਟ, ਸ਼ੰਖ, ਐਰਾਵਤ, ਕੰਬਲਾ, ਧਨੰਜਯ, ਮਹਾਨੀਲ, ਪਦਮ, ਅਸ਼ਵਤਰਾ, ਤੇ ਤਕਸ਼ਕ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਲਾਪਤ੍ਰ, ਮਹਾਪਦਮ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਬਲਾਹਕ, ਸ਼ੰਖਪਾਲ, ਮਹਾਸ਼ੰਖ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਾਨਨ ਨਾਗ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਸ਼ੰਖਲੋਮ, ਨਹੁਸ਼, ਵਾਮਨ, ਫਣਿਤ, ਕਪਿਲ, ਦੁਰਮੁਖ, ਅਤੇ ਪਤੰਜਲੀ—ਇਹ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਸ਼ਯਪ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਟੋਲੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਗੋਮਹਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਸਤਰੀ ਸੀ, ਨੇ ਰੁਦਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਰਭਿ ਨੇ ਕਾਸ਼ਯਪ ਦੇ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਯਪ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ। ਇਲਾ ਨੇ ਕਿਨਨਰ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਟੋਲੀਆਂ ਜਨਮ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਇਲਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਘਾਹ, ਦਰਖ਼ਤ, ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਬੂਟੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਤਵਿਸ਼ਾ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਕਸ਼ਸ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਾਸ਼ਯਪ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ਜ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਾਸ਼ਯਪ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ—ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਨੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜਾ, ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੀ ਮਨੁ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਬੀਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰ ਆਉਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਸ਼ਯਪ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਸੋਚਿਆ, "ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇ।" ਜਦੋਂ ਕਾਸ਼ਯਪ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਦੋ ਉੱਤਮ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਏ। ਵਤਸਰਾ ਤੇ ਅਸੀਤ, ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਜਨਮ ਲਏ। ਵਤਸਰਾ ਤੋਂ ਨੈਧਰੁਵ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਰੈਭ੍ਯਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਰੈਭ੍ਯਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਰੈਭ੍ਯਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੈਧਰੁਵ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਚਯਵਨ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਸੁਮੇਧਾ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਨੈਧਰੁਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਕੁੰਡਪਾਈਨਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਬਣੀ। ਅਸੀਤ ਤੇ ਏਕਪਰਨਾ ਤੋਂ, ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮਿਆ। ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਦੇਵਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ, ਨੈਧਰੁਵ, ਰੈਭ੍ਯਾ, ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਯਪ—ਇਹ ਚਾਰ ਵੰਸ਼ ਹਨ। ਹੁਣ ਪੁਲਸਤਯ ਦੇ ਨੌਂ ਦਿਵਯ ਸੁਭਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਗਿਆਰਵੇਂ ਮਨੁ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁੱਗ ਬੀਤ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੱਧ ਪਾਸਾ ਸੀ ਤੇ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਆਇਆ, ਮਾਨਵਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਡਾਮਾ ਜਨਮਿਆ। ਡਾਮਾ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ ਸੀ, ਜੋ ਤੀਸਰੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਇਲਾਵਿਲਾ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀ, ਪੁਲਸਤਯ ਨੂੰ ਵਿਆਹੀ ਗਈ। ਇਲਾਵਿਲਾ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਐਰਾਵਿਲੋ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਜਨਮਿਆ। ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੌਲਸਤਯ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਇਆ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਸੁਭਾਗੀ ਧੀ, ਦੇਵਵਰਨਿਨੀ, ਪੁਸ਼ਪੋਟਕਟਾ, ਬਲਾਕਾ, ਤੇ ਮਾਲਯਵਤ ਦੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਧੀ। ਕੈਕਸੀ, ਮਾਲਿਨ ਦੀ ਧੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਸੁਣੋ—ਦੇਵਵਰਨਿਨੀ ਨੇ ਵੈਸ਼ਰਵਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਨਮਿਆ। ਕੈਕਸੀ ਨੇ ਰਾਵਣ, ਰਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਕੁੰਭਕਰਨ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਅਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਭੀਸ਼ਣਾ ਜਨਮਿਆ। ਪੁਸ਼ਪੋਟਕਟਾ ਨੇ ਮਹੋਦਰ, ਪ੍ਰਹਸਤ, ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ, ਤੇ ਖਰਾ—ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ। ਬਲਾ ਦੀ ਧੀ ਕੁੰਭੀਨਸੀ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਦੂਸ਼ਣ, ਤੇ ਵਿਦਯੁਜਝਿਵਾ ਰਕਸ਼ਸ ਜਨਮਿਆ। ਮਾਲਿਕਾ ਵੀ ਬਲਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਇਹ ਨੌਂ ਪੌਲਸਤਯ ਰਕਸ਼ਸ, ਆਪਣੇ ਕਰੂੜ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਸਦਾ ਸਤਕਾਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਸਤਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਬਾਘ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਤ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਸੱਪ, ਸੂਰ, ਹਾਥੀ, ਬਾਂਦਰ, ਕਿਨਨਰ, ਤੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕ੍ਰਤੁ, ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਨਿਸ਼ੰਤਾਨ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤ੍ਰਿ ਦੀਆਂ ਦਸ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਤੀ-ਭਗਤ ਸੀ। ਘ੍ਰਤਾਚੀ, ਦਸਵੀਂ ਅਪਸਰਾ, ਤੋਂ ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਭਦਰਾ, ਅਭਦਰਾ, ਜਲਦਾ, ਮੰਦਾ, ਨੰਦਾ, ਬਲਾ, ਅਬਲਾ, ਗੋਪਾਬਲਾ, ਤਾਮਰਸਾ, ਤੇ ਵਰਕ੍ਰੀਡਾ—ਇਹ ਦਸ ਜਨਮਏ। ਇਹ ਅਤ੍ਰਿ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸਵਰਭਾਨੂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਸਿਆ ਤੇ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਹਨੇਰਾ ਪਸਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, "ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ," ਸੂਰਜ ਇੱਥੇ ਡਿੱਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਭਾਕਰ'—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ—ਕਿਹਾ। ਭਦਰਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਮਾ, ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ। ਇਹ ਹੈ ਕਾਸ਼ਯਪ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਰੰਗੀਨ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਰਕਸ਼ਸ, ਦੇਵਤਾ, ਨਾਗ, ਜਾਨਵਰ, ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਟੋਲੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ।