ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਸਤੀਆਂ — ਸੰਕਲਪਾ, ਮੁਹੂਰਤਾ, ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਾ ਅਤੇ ਭਾਮਿਨੀ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਵਿਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ ਜੰਮੇ, ਸਾਧਿਆ ਤੋਂ ਸਾਧਿਆ ਜੰਮੇ, ਮਰੁਤਵਤੀ ਨੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਵਾਸੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਸੂ ਹਨ। ਭਾਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਨਵ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੁਹੂਰਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਹੂਰਤਕ ਹਨ। ਲੰਬਾ ਨੇ ਘੋਸ਼ਨਾਮਾਨਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਾਗਵੀਥੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਾਮਿਜਾ ਹੈ। ਸੰਕਲਪਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਸੂਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਵਾਸੂ ਹਨ। ਵਾਸੂਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਹ ਹਨ — ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਆਪਾ, ਧ੍ਰੁਵਾ, ਸੋਮਾ, ਧਰਾ, ਅਨਿਲ, ਅਨਲ, ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ। ਇਹ ਅੱਠ ਵਾਸੂ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜੇਕਪਾਦ, ਅਹਿਰਬੁਧਨਿਆ, ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਸਭੈਰਵ, ਹਰਾ, ਬਹੁਰੂਪ, ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ, ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਜਯੰਤ, ਪਿਨਾਕੀ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ — ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ, ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ, ਜੋ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਹਨ: ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਸੁਰਸਾ, ਮੁਨੀ, ਸੁਰਭਿ, ਵਿਨਤਾ, ਤਾਮਰਾ, ਕਰੋਧਵਸ਼ਾ, ਇਲਾ, ਕਦਰੂ, ਤ੍ਵਿਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਦਨੁ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤੇ ਜੰਮੇ। ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇੰਦਰ, ਧਾਤਾ, ਭਗ, ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਅਰਯਮਨ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਸਵਿਤਾ, ਪੁਸ਼ਾ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿ਷ਣੁ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ — ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼। ਦਨੁ ਨੂੰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਮੁਖੀ ਬਣਿਆ। ਤਾਮਰਾ ਨੇ ਛੇ ਧੀਆਂ ਜੰਮੀਆਂ — ਸ਼ੁਕੀ, ਸ਼ੈਨੀ, ਭਾਸੀ, ਸੁਗ੍ਰੀਵੀ, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰਿਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿ। ਸ਼ੁਕੀ ਨੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਤੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਉਲੂਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਸ਼ੈਨੀ ਨੇ ਬਾਜਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਭਾਸੀ ਨੇ ਸਰਸਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਗ੍ਰਿਧ੍ਰੀ ਨੇ ਗਿਧਾਂ ਅਤੇ ਕਬੂਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਪਾਰਾਵਤੀ ਨੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਸ਼ੁਚਿ ਨੇ ਹੰਸ, ਸਰਸ, ਕਾਰੰਡ ਅਤੇ ਪਲਵ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਗ੍ਰੀਵੀ ਨੇ ਬੱਕਰੀਆਂ, ਘੋੜੇ, ਭੇੜਾਂ, ਊਠ ਅਤੇ ਗਧਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਰੁਣ, ਜੋ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹਨ, ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੌਦਾਮਿਨੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਜੰਮੀ। ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਕਦਰੂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਸੀ, ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛਬੀਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ: ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਕਰਕੋਟ, ਸ਼ੰਖ, ਏਰਾਵਤ, ਕੰਬਲ, ਧਨੰਜਯ, ਮਹਾਨੀਲ, ਪਦਮ, ਅਸ਼ਵਤਰਾ, ਤਕਸ਼ਕ, ਇਲਾਪਤ੍ਰ, ਮਹਾਪਦਮ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਬਲਾਹਕ, ਸ਼ੰਖਪਾਲ, ਮਹਾਸ਼ੰਖ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਸ਼ਟ੍ਰ, ਸ਼ੁਭਾਨਨ, ਸ਼ੰਖਲੋਮ, ਨਹੁਸ਼, ਵਾਮਨ, ਫਣਿਤ, ਕਪਿਲ, ਦੁਰਮੁਖ ਅਤੇ ਪਤੰਜਲੀ। ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਮੂਹ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਮਹਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਇਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਰਭਿ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਲਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਨਨਰ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਅਰਿਸ਼ਟਾ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਇਲਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਘਾਹ, ਦਰੱਖਤ, ਬੇਲਾਂ ਅਤੇ ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਤ੍ਵਿਸ਼ਾ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸਭ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਲੜੀਆਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਸੱਤਾਂ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਹੁਣ ਵੀ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਮਨੁ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹਰ ਨਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਭੂਤਕਾਲ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਫਿਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਸੋਚਿਆ, "ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਰਾਹੀਂ, ਦੋ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ। ਵਤਸਰਾ ਅਤੇ ਅਸੀਤ, ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਜੰਮੇ। ਵਤਸਰਾ ਤੋਂ ਨੈਧ੍ਰੁਵ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਰੈਭਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਯਸ਼ਸਵਤਾ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਾਣੋ ਕਿ ਰੈਭਿਆ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਰੈਭਿਆ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੈਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਲੜੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਚਯਵਨ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਸੁਮੇਧਾ ਜੰਮੇ। ਉਹ ਨੈਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਕੁੰਡਪਾਯਿਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੋਈ। ਅਸੀਤ ਅਤੇ ਏਕਪਰਨਾ ਤੋਂ ਇਕ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੰਮਿਆ। ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਵਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ, ਨੈਧ੍ਰੁਵ ਅਤੇ ਰੈਭਿਆ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੜੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ ਹੈ।