ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰਯਸ਼ਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: “ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਤੇ ਹੇਠਲੀ ਹੱਦ ਸਮਝ ਲਈ ਹੈ—” ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰਯਸ਼ਵਾਂ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦੇ। ਹਰਯਸ਼ਵਾਂ ਦੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਦਕਸ਼, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਲਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਬਲਾਂ ਰਚਨਾ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸ਼ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: “ਧਰਤੀ ਦੀ ਹੱਦ ਸਮਝ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ।” ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਆ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਕਰੋ।” ਉਹ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਲੰਘਦੇ, ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਵੈਰਿਨੀ ਤੋਂ ਸੱਠ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਦਕਸ਼ ਨੇ ਦਸ ਧੀਆਂ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ, ਸਤਾਈਂ ਸੋਮ ਨੂੰ, ਤੇ ਚਾਰ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਦੋ ਭਰਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਦੋ ਵਿਦਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਨੂੰ, ਤੇ ਦੋ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਦੇਵੀ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਸੁਣੋ: ਮਰੁਤਵਤੀ, ਵਸੂ, ਯਾਮੀ, ਲੰਬਾ, ਭਾਨੁ, ਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ। ਸੰਕਲਪਾ, ਮੁਹੂਰਤਾ, ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਾ, ਤੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਇਹ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਵਿਸ਼ਵਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਸਾਧਿਆ ਨੇ ਸਾਧਿਆਂ ਨੂੰ; ਮਰੁਤਵਤੀ ਨੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ; ਵਸੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੂ ਹਨ। ਭਾਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਨਵਾਂ ਹਨ; ਮੁਹੂਰਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਹੂਰਤਕ ਹਨ; ਲੰਬਾ ਨੇ ਘੋਸ਼ਨਾਮਾਨਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਨਾਗਵੀਥੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਾਮਿਜਾ ਹੈ। ਸੰਕਲਪਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਇਹ ਚਮਕਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਵਸੂ ਹਨ। ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਆਪਾ, ਧ੍ਰੁਵ, ਸੋਮਾ, ਧਰਾ, ਅਨਿਲ, ਅਨਲ, ਪ੍ਰਤਯੂਸ਼ਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ; ਇਹ ਅੱਠ ਵਸੂ ਹਨ। ਰੁਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ: ਅਜੈਕਪਾਦ, ਅਹਿਰਬੁਧਨਿਆ, ਵੀਰੂਪਾਕਸ਼, ਸਭੈਰਵ, ਹਰਾ, ਬਹੁਰੂਪਾ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਜਯੰਤਾ, ਪਿਨਾਕੀ, ਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤਾ; ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਸੁਰਸਾ, ਮੁਨੀ, ਸੁਰਭੀ, ਵਿਨਤਾ, ਤਾਮਰਾ, ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾ, ਇਲਾ, ਕਦਰੂ, ਤਵਿਸਾ, ਤੇ ਦਾਨੂ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਇੰਦਰ, ਧਾਤਾ, ਭਗਾ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ, ਮਿਤ੍ਰਾ, ਵਰੁਣਾ, ਅਰਯਮਨ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਪੂਸ਼ਾ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ; ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਤੀ ਨੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ: ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਤੇ ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼। ਦਾਨੂ ਨੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਬਣਿਆ। ਤਾਮਰਾ ਨੇ ਛੇ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ: ਸ਼ੁਕੀ, ਸ਼ਯੇਨੀ, ਭਾਸੀ, ਸੁਗ੍ਰੀਵੀ, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰਿਕਾ, ਤੇ ਸ਼ੁਚੀ। ਸ਼ੁਕੀ ਨੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਤੋਤਿਆਂ ਤੇ ਉਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ; ਸ਼ਯੇਨੀ ਨੇ ਬਾਜਾਂ ਨੂੰ; ਭਾਸੀ ਨੇ ਸਾਰਸਾਂ ਨੂੰ। ਗ੍ਰਿਧ੍ਰੀ ਨੇ ਗਿਧ ਤੇ ਕਬੂਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਪਾਰਾਵਤੀ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ; ਸ਼ੁਚੀ ਨੇ ਹੰਸ, ਸਰਸ, ਕਾਰੰਡਾ, ਤੇ ਪਲਵਾ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਸੁਗ੍ਰੀਵੀ ਨੇ ਬਕਰੀਆਂ, ਘੋੜੇ, ਭੇਡਾਂ, ਊਠ, ਤੇ ਗਧਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਗਰੁੜ ਤੇ ਅਰੁਣ, ਸ਼ੁਭ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੌਦਾਮਿਨੀ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ, ਪੈਦਾ ਹੋਈ; ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਗ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਕਦਰੂ, ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਅਡੋਲ, ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਗ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛਬੀਸ ਨਾਗ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ: ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਕਰਕੋਟਾ, ਸ਼ੰਖ, ਐਰਾਵਤ, ਕੰਬਲਾ, ਧਨੰਜਯ, ਮਹਾਨੀਲ, ਪਦਮ, ਅਸ਼ਵਤਰਾ, ਤਕਸ਼ਕ, ਇਲਾਪਤ੍ਰ, ਮਹਾਪਦਮ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਬਲਾਹਕ, ਸ਼ੰਖਪਾਲ, ਮਹਾਸ਼ੰਖ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਸ਼ਟ੍ਰ, ਸ਼ੁਭਾਨਨ, ਸ਼ੰਖਲੋਮ, ਨਹੁਸ਼, ਵਾਮਨ, ਫਣਿਤ, ਕਪਿਲ, ਦੁਰਮੁਖ, ਤੇ ਪਤੰਜਲੀ। ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਕਦਰੂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ; ਗੋਮਹਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਲੈਡੀ ਸੀ, ਨੇ ਰੁਦਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਸੁਰਭੀ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਇਲਾ ਨੇ ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਅਰਿਸ਼ਟਾ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਇਲਾ ਨੇ ਸਾਰੀ ਘਾਸ, ਰੁੱਖ, ਬੇਲਾਂ, ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਤਵਿਸਾ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਇਹ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਕਸ਼ਯਪ ਵਲੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਖ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਸਵਾਇੰਭੂਵ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ।