ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਪਸਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਆਖਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਿੱਚ ਲਗਿਆ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਘ-ਵਿਰੋਧ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਨਿਆ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜਦੋਂ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ—"ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ?"—ਤੇ ਆਪਣੇ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਧ੍ਰੁਵ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਸੀ, "ਵਾਸੁਦੇਵ" ਦਾ ਜਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਰਵੋੱਚ ਗਿਆਨ ਤੇ ਉੱਚਤਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਹਰੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦੀ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਨਹਾਰੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ।" "ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸੰਕਾਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।" ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਆ, ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰੁਵ। ਤੂੰ ਅਟੱਲ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਤਾਰੇਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ ਹੋ ਜਾ।" "ਉੱਥੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਉਸ ਉੱਚਤਮ, ਸਦੀਵੀ, ਸੋਹਣੀ ਨਿਵਾਸ-ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।" "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ: ਜੋ ਵੀ ਪ੍ਰਣਵ ਦੇ ਨਾਲ 'ਵਾਸੁਦੇਵ' ਦਾ ਸਦਾ ਜਾਪ ਕਰੇ—" "—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ, ਨਮਸਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਅਟੱਲ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਥਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਅਟੱਲ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ; ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਅਟੱਲਤਾ ਧ੍ਰੁਵ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕਰੋ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇੱਛਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਪਰ ਦਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਚੇਤਸਪੁਤ੍ਰ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਭੋਗ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਸੱਪ ਰਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਸੰਭੋਗ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵਾਧਾ ਆਇਆ। ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਜਨਮ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਧਨਵਾਨ ਹੋਇਆ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰਯਸ਼ਵਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਤੇ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝੋ—" "—ਅਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਹਰਯਸ਼ਵ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਫਿਰ ਜਨਮ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਲਾਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਰਚਨਾ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਲਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦਾ ਮਾਪ ਸਮਝੋ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਆ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਕਰੋ।" ਉਹ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸਪੁਤ੍ਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਵੈਰੀਣੀ ਵਿੱਚ ਸाठ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਧੀਆਂ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ, ਸੱਤੀ ਤੇਈ ਸੋਮ ਨੂੰ, ਤੇ ਚਾਰ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਦੋ ਭ੍ਰਿਗੁਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਦੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਨੂੰ, ਤੇ ਦੋ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸੁਣੋ: ਮਰੁਤਵਤੀ, ਵਸੂ, ਯਾਮੀ, ਲੰਬਾ, ਭਾਨੁ ਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ। ਸੰਕਲਪਾ, ਮੁਹੂਰਤਾ, ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਾ ਤੇ ਭਾਮਿਨੀ—ਇਹ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਵਿਸ਼ਵਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਸਾਧਿਆ ਨੇ ਸਾਧਿਆਂ ਨੂੰ; ਮਰੁਤਵਤੀ ਨੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ; ਵਸੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੂ ਹਨ। ਭਾਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਨਵ ਕਹਾਏ; ਮੁਹੂਰਤਾ ਦੇ ਮੁਹੂਰਤਕ; ਲੰਬਾ ਨੇ ਘੋਸ਼ਨਾਮਾਨਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਨਾਗਵੀਥੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਾਮਿਜ ਹੈ। ਸੰਕਲਪਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਵਸੂ ਹਨ। ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ—ਆਪਾ, ਧ੍ਰੁਵ, ਸੋਮ, ਧਰਾ, ਅਨਿਲ, ਅਨਲ, ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ—ਇਹ ਅੱਠੇ ਵਸੂ ਹਨ। ਅਜੈਕਪਾਦ, ਅਹਿਰਬੁਧਨਯ, ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼, ਸਭੈਰਵ, ਹਰਾ, ਬਹੁਰੂਪ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਜਯੰਤਾ, ਪਿਨਾਕੀ, ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ—ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ, ਜੋ ਗ्यारਾਂ ਹਨ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਸੁਰਸਾ, ਮੁਨੀ, ਸੁਰਭੀ, ਵਿਨਤਾ, ਤਾਮ੍ਰਾ, ਕਰੋਧਵਸ਼ਾ, ਇਲਾ, ਕਦਰੂ, ਤਵਿਸ਼ਾ, ਦਾਨੂ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਲਏ।