ਲਿਙ੍ਗਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰੁਵ ਨਾਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰ ਪਰੰਤੂ ਦੁਖੀ ਮੁੰਡਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤਾਵਨਾ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅਤਮਾ ਸੁਰੁਚੀ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਧਰੁਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਅਭਾਗੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਅਭਾਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੁਖ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?” ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ। ਧਰੁਵ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਹੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।” ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰੁਵ ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਧਰੁਵ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਮਹਾਂਮਾਨਯ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ 'ਚ ਬੈਠਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸੁਰੁਚੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਮੈ ਡਰ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸੁਨੀਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੀਂ।” ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰ।” ਧਰੁਵ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਜੰਗਲ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਪ੍ਰਿੰਸ, ਸੁਣੋ, ਤੂੰ ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਸਥਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਹੈ।” ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਣਵ ਦੇ ਨਾਲ “ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ” ਜਪ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਹ ਦਿਵਯ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ। ਸਦਾ ਨਿੱਤ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਜਪ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰੁਵ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਧਰੁਵ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰ ਕੇ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਜੜੀਆਂ, ਫਲ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾ ਕੇ, ਇਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਥੱਕੇ ਬਿਨਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਾ ਰਿਹਾ। ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਵਾਰ ਵਾਰ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਆਏ, ਜੋ ਉਸਦਾ ਮਨ ਭਟਕਾਉਣ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਜੀਵ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੋਲ ਆਏ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ 'ਵਾਸੁਦੇਵ' ਉਚਾਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਰਤਾ ਵੀ ਨਾ ਡਿਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸੁਨੀਤੀ ਆਪਣਾ ਪਿਸਾਚੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਆਈ ਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ, “ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਇਕੱਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਕਿਉਂ ਦੁਖ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਆਪਣੀ ਅਸਹਾਇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਇਹ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?” ਪਰ ਧਰੁਵ, ਵੱਡਾ ਤਪਸਵੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਘ ਰੁਕ ਗਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੈਰੀ ਨਾਸਕ, ਧਨਿਆ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਧਰੁਵ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਧਰੁਵ ਨੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ?” ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਧਰੁਵ, ਜੋ 'ਵਾਸੁਦੇਵ' ਜਪ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਖੜਾ ਸੀ। ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮੁਖ ਛੂਹਿਆ। ਫਿਰ, ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਧਰੁਵ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਹਰੀ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗੁੱਝ ਭੇਤ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਕੇਸ਼ਵ!” ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਸਨਕ ਆਦਿਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਆ ਜਾ, ਪੁੱਤਰ ਧਰੁਵ। ਤੂੰ ਅਟੱਲ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਣ।” “ਉੱਥੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਰਵੋਚ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੋਹਣਾ ਆਸਥਾਨ ਹੈ।” ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਤਪ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਥਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਣਵ ਦੇ ਨਾਲ 'ਵਾਸੁਦੇਵ' ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, 'ਭਗਵਤ' ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰੁਵ ਦੇ ਅਟੱਲ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿਧ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਟਿਕ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਉਪਰੰਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਧਰੁਵ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰੁਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਅਟਲਤਾ ਧਰੁਵ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇੱਛਾ, ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਈ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਪੁੱਤਰ ਦક્ષ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਭੋਗ ਰਾਹੀਂ ਵਧੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੱਪ ਰਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਵਧੇ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਸੰਭੋਗ ਰਾਹੀਂ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਦਖਸ਼ ਨੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਧਨਿਆ ਹੋਇਆ।