ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਵੈਵਸਵਤ, ਕਾਰ, ਮਨੁ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵੇਂ, ਜੋ ਕਿ ਯੋਗੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਿਛਲੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੱਤਵੇਂ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਵਰਾਹਾ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਅਤੇ ਇੰਜ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਯੋਗਿਕ ਅਵਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਨੂੰ ਵੀ। ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਅਤੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਵੇਤਾ, ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ, ਫਿਰ ਸੁਤਰਾ ਅਤੇ ਮਦਨ ਹਨ। ਸੁਹੋਤ੍ਰ, ਕਣਕਣ, ਅਤੇ ਇੰਜ ਹੀ ਲੋਕਾਖਸ਼ੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਜੈਗੀਸ਼ਵਯਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਦਧਿਵਾਹਨ ਵੀ। ਫਿਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਰਿਸ਼ਭ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ; ਉਗ੍ਰ, ਅਤ੍ਰਿ, ਸੁਬਾਲਕ; ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਵੇਦਸ਼ੀਰਸ਼, ਗੋਕਰਨ, ਗੁਫਾ-ਵਾਸੀ, ਜਟਾ ਵਾਲਾ; ਜਟਾਮਾਲੀ, ਟਠਾਹਾਸਾ, ਦਾਰੁਕ ਅਤੇ ਲਾਂਗਲੀ। ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ੂਲੀ, ਡੰਡੀ, ਮੁੰਡੀਸ਼ਵਰ; ਸਹਿਸ਼ਣੁ, ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ, ਨਕੁਲੀਸ਼ਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੇ ਯੋਗ-ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰ ਅਮਰ ਚੇਲੇ। ਇਹ ਹਨ: ਸ਼ਵੇਤਾ, ਸ਼ਵੇਤਸ਼ਿਖੰਡੀ, ਸ਼ਵੇਤਾਸ਼ਵ, ਸ਼ਵੇਤਲੋਹਿਤ; ਦੁੰਦੁਭੀ, ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਚੀਕ ਅਤੇ ਕੇਤੁਮਾਨ। ਵਿਸ਼ੋਕਾ, ਵਿਕੇਸ਼ਾ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ; ਸੁਮੁਖਾ, ਦੁਰਮੁਖਾ, ਦੁਰਦਮਾ ਅਤੇ ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮਾ। ਸਨਕ, ਸਨੰਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ; ਭੁ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਸੁਧਾਮਾ ਅਤੇ ਵੀਰਜਾ। ਸ਼ੰਖਪਾਦ, ਵੈਰਜਾ, ਅਤੇ ਮేఘਾ; ਸਾਰਸ੍ਵਤ, ਸੁਵਾਹਨ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ; ਮੇਘਵਾਹਾ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ। ਕਪਿਲ, ਆਸੁਰੀ ਅਤੇ ਪੰਚਸ਼ਿਖਾ ਰਿਸ਼ੀ; ਵਾਲਕਲ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਊਰਜਾ ਵਾਲਾ। ਪਰਾਸ਼ਰ, ਗਰਗ, ਭਾਰਗਵ ਅਤੇ ਆਂਗੀਰਸ; ਬਲਬੰਧੁ, ਨਿਰਾਮਿਤ੍ਰ, ਕੇਤੁਸ਼੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਤਪੋਧਨ। ਉਹ ਲੰਬੋਦਰ, ਲੰਬਾ, ਲੰਬਾਕਸ਼, ਲੰਬਕੇਸ਼ਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਾਧਿਆ ਅਤੇ ਸਰਵ ਵੀ ਹੈ। ਸੁਧਾਮਾ, ਕਾਸ਼ਯਪ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ, ਵੀਰਜਾ, ਅਤ੍ਰਿ, ਦੇਵਸਦਾ, ਸ਼ਰਵਣ, ਸ਼ਰਵਿਸ਼ਠਕ, ਕੁਣੀ, ਕੁਣਿਬਾਹੁ, ਕੁਸ਼ਰੀਰਾ ਅਤੇ ਕੁਨੇਤ੍ਰਕਾ। ਕਾਸ਼ਯਪ, ਉਸ਼ਨਾ, ਚਯਵਨ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਉਤਥਯ, ਵਾਮਦੇਵ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ। ਵਾਚਸ਼ਰਵਾ, ਸੁਧੀਕਾ, ਸ਼ਿਆਵਾਸ਼ਵ, ਤਪਸਵੀਓਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭ, ਕੌਸ਼ਲ੍ਯ, ਲੋਕਾਖਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕੁਠੁਮੀ। ਸੁਮੰਤੁ, ਗਿਆਨੀ ਬਰਬਰੀ, ਕਬੰਧ, ਕੁਸ਼ਿਕੰਧਰ, ਪਲਕਸ਼, ਦਾਲਭ੍ਯਾਯਣੀ, ਕੇਤੁਮਾਨ ਅਤੇ ਗੋਪਨ। ਭੱਲਾਵੀ, ਮਧੁਪਿੰਗ, ਸ਼ਵੇਤਕੇਤੁ, ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਉਸ਼ਿਕਾ, ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ, ਦੇਵਲ ਅਤੇ ਕਵੀ। ਸ਼ਾਲਿਹੋਤ੍ਰ, ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼, ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ, ਸ਼ਰਦਵਸੁ, ਛਗਲਾ, ਕੁੰਡਕਰਨ, ਕੁੰਭ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਹਕ। ਉਲੂਕ, ਵਿਦ੍ਯੁਤ, ਮੰਡੂਕ, ਆਸ਼੍ਵਲਾਯਨ, ਅਕ੍ਸ਼ਪਾਦ, ਕੁਮਾਰ, ਉਲੂਕ ਅਤੇ ਵਤਸ। ਕੁਸ਼ਿਕ, ਗਰਭ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕੌਰੁਸ਼੍ਯ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਚੇਲੇ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਰਗ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ—ਇਹ ਪੂਰਨ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੇ ਚੇਲੇ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਤੱਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪਸ਼ੂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਭਵ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਗ, ਜੋ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯੋਗ ਦੇ ਆਸਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ। ਗਲੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਇਹ ਯੋਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਨ ਹੈ; ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨੀਚਲਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਭ੍ਰੂ-ਮੱਧ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਲਈ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਨ ਹਰ ਵੇਲੇ ਏਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਜੋ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਰਣ ਸਕਦੇ; ਇਹ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਰਵਾਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਦਰਸ਼ਕ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਾਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਰੋਕ-ਥਾਮ ਤੋਂ ਯੋਗ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਮਨ ਦੀਆਂ ਚੇਤਨਾ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਇੱਥੇ ਅੱਠ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਯਮ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਨਿਯਮ ਦੂਜਾ; ਤੀਜਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਚੌਥਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ। ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ, ਫਿਰ ਧਾਰਨਾ; ਧਿਆਨ ਸੱਤਵਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਅੱਠਵਾਂ। ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸਯਮ ਨੂੰ ਯਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਹਿੰਸਾ ਯਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਹੇ ਸਯਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ। ਸਚਾਈ, ਅਚੋਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਤੇ ਅਪਰਿਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਨਿਯਮ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਯਮ ਇਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਯੋਗ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਨੂੰ, ਉਸਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਉਪਦੇਸ਼ਕਾਂ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੋ। ਇਹ ਸਭ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।